An Exotic Expedition.

An Exotic Expedition.

Author Rabinarayan Senapati. Edited by Sayam Suraj.

A memoir from my book, ANYATHA MULYAHEENA (Otherwise Insignificance).

It was the year nineteen hundred ninty-three. I was posted as a doctor in a subsidiary health centre at a village named Budhikomna, in Nuapada district.

A purposeless granary was utilised as our hospital’s establishment. The shed in its front once meant for weighing grains, now sufficed as the patient’s waiting area. It had two benches, newly constructed for the occasional patients but mostly utilised by the hospital staff in their leisure hours.

It was a Sunday morning. I and our pharmacist Mr Narendra Panda, a native of the village, with his friend Navida, a frequenter to the establishment, were relaxing on those benches. An intervening free-space of about a hundred feet from the shed allowed a view of the bus-stop across the street. The stop had only two visitors; the state-run bus from Cuttack to Nuapada and a local private one.

Spontaneously and uninhibited, I uttered in an audible voice, “That young woman getting down from the bus looks like my wife!”

Laughter broke out amongst the people seated with me, as I became aware of the loudness of my statement, knowing well that my wife Sarita, was more than six hundred kilometres away, worked at a hospital, in Bari, Jajpur district. I blushed. But my gaze did not move away from the woman in question. The woman had turned towards the opposite side of the road asking something to the passersby. I noticed the long, thick, pleated bunch of hair falling on her back. The familiar clothing assured me even more. Knowing no bounds of happiness, I rushed to greet my absolute surprise. It was her! This was an era before the cell-phones. And I was twenty-six years young!

Due to the courtesy of the school headmaster, a fatherly figure and Narendra Ajna's elder uncle, I was staying in the schoolroom meant for the students of fourth class. Realising my wife’s presence, my staff and Navida quickly arranged to make a partition in that big room to give it a look of a house. We arranged walls made out of bamboos available in the village to construct the bath area, on the backyard. The school was at the northern end of the village. There was enough bushy wasteland towards the western side of the school to enforce further privacy to attend to our needs; a struggling doctor (a couple in this case) of rural Bharat as shown in a classic old cinema.

Our son, Sayam, was yet to see his first birthday. Leaving him with my caring mother-in-law, Sarita had decided to gift me a surprise: her visit! To celebrate her adventurous spirits, we planned another.

The village health guide (VHG), from the small village Pattpain atop Dunguripali hill, had come down to fetch his logistics. Pattpain literarily means royal water or royal rain. It was a strategically established village by King of Khariar, at the border of Khariar and Patana, two princely states in pre-independent era. We decided to climb to Pattpain with the VHG.

The local women advised against taking my wife atop the stiff hill, citing their fear and uncertainty regarding her abilities. They probably had genuine concerns. Or, since they were afraid of doing the same, their suggestion was possibly out of jealousy or a feeling of inferiority. Both way, we were blissfully ignorant, and at a short notice, everything was arranged.

After having lunch, we started our journey towards Dunguripali hill. On our way, we prayed at the Shiva temple situated at the southern end of the village. The temple was a thirteenth or fourteenth-century monument built with designer bricks. It was under the responsibility of central ASI.

We crossed Dunguripali village to reach the foothills within half an hour.

The journey, in the beginning, was beautiful, covered with lush green flora and rocky terrains. But in the sunny humid weather, it did not take too long to get exhausted. The stiff hill was extremely stiff. Sarita was lagging behind. And so was I. Navida and Narendra ajna were ahead of us and the porter and the VHG were far up. Both of them belonged to the village. Now, at the age of fifty-four, I understand the reversal of our hierarchy under different circumstances. And in that expedition, we had a similar reversal of our positions. 

The climb continued. I realised, at the plea of my wife’s exhaustion, I was also receiving the required rest. In every aspect of life, we feel comfortable and get comfort if there’s one who lags behind us. After a point, Sarita started feeling breathless. We were unaware of the remaining distance. Neither Navida nor Narendra ajna could forecast the same. The localities were too far ahead to answer us. Although the hill was a smaller one, it felt like climbing Mount Everest, without the aid of oxygen and water. We could not conclude which was easier; to climb further to reach the top or to trek down the trail to Dunguripalli village. But man always looks ahead and we climbed despite the difficulties. After every few steps, Sarita would pant out of thirst and would be breathless. Slowly, her pulse rate increased above a hundred, and she started getting palpitation. But after resting for a few minutes she would say, “Let us climb, and let us move”.

 Throughout life, I have heard the same thing from her, “Let us move ahead”. I do not know if she is an inspiration or an obstacle in my life’s endeavours and vice versa.  

When she could not climb anymore, she started crawling. She was begging for water. But our stupidity had suggested us to give the water container to the porter. And now, he was too far up. The other two started climbing fast so that they could send back some help and water. Now it was just the two of us, struggling on our own, a great romance of loneliness and fear. Fear of death was not out of question. As doctors, we were familiar with death. Once she regained her stability, we did not stop. We moved ahead; painfully ahead. And the help returned.

After taking enough water, we felt better. Knowing the top is not too far, we were extremely relieved. It felt like achieving the unachievable. And finally!

It was not a big valley. The plane lands were not enough for housing and farming. The small houses, twenty in number, looked comfortable in the lap of the mother, the hill of Dunguripalli. The VHG, Navida and Narendra ajna were waiting for us. All of us were tired and so was the day. The twilight welcomed the comfort of dark night, without an intervening evening. We neither had energy nor time to explore the landscape and observe the natural walls surrounding three-quarters of the village. 

The Anganwadi centre worked as a guest house. They offered a large amount of tea and an even larger amount of puffed rice. Given our situation, anything was enjoyable. We cherished the rest and relaxation. In an hour, the dinner was served. It was a sizeable portion of rice with a good amount of country chicken curry. We were meat-eaters back then and enjoyed it to our soul’s satisfaction (I do not accept the term non-vegetarian as there is no human who does not at all consume plants and plant products). By eight o'clock we were ready to sleep. The whole village was in slumber by then. The VHG, who too had a tough day, bid adieu.

We reduced the flame of the lantern to its minimum. After flashing our torchlight at the surroundings for a while, the four of us retired. There were two rooms and we, the couple, had the luxury of a rope woven cot. The cot was about five and a half feet in length and three and a half feet in width. Why do people make dimensions so small? Wood was not in scarcity; at least not there! Do they believe small cots are more romantic?

Nature was more romantic than the couple in its lap. There were so many sounds, which certainly were not sweet songs of birds. Some were periodic in nature and some, more constant. An owl’s hooting was the only sound I could recognise. I assumed the constant ringing sounds to be of Jhinkaries, a buzzing insect. The periodic sounds were very different and possibly those of wild animals; some docile and some fearsome. 

But, within a moment, everything changed. It started raining heavily. The cold wind came through the breaches in the small window, rest from under the door. With every passing moment, the rain intensified. Previously the sky was so clear. It was unbelievable, how fast the clouds covered the hill and started pouring. The sound of rain in a small valley is a memory of a lifetime. It was amazingly different! It felt as if we were placed within the sounds of thunderclaps. The sound of the rain resonated as if it were confined in a sound machine. It still remains inexpressible! 

But soon everything changed to another sound play. The rain suddenly stopped. The wind became calm. The air stopped entering our room. The flashes of lightening paused. And no thunderclaps were heard anymore. But that did not stop the sound show. This new profound sound was that of a large number of waterfalls banding together. The profuse rainwater was falling downhill, surrounding the three sides of the village. But again, the sounds diminished as dramatically as they had started. I am not sure who slept first; the hills or the couple it sheltered.

The next morning, we woke up early, feeling extremely fresh. If the sound was the charm of the night then the sight was the magic of the morning. The hills on our right looked brighter than the village and we presumed the sunrise to happen from that direction. Lo and behold! It was just the opposite. That was the west. The tall walls were reflecting the sun in front of it creating an illusion for us. The sun rose from the opposite side that was free from hills, to give us a jolt and correct our sense of direction. And suddenly another magic happened. The valley went dark and we all were drowned in thick clouds. The visibility was far more compromised than the winter mist of the coastal planes. But again it got cleared to let the sun sign bright on the lush green vegetation all around. 

We visited the tiny village houses. They did not speak any different language. We could communicate easily. We learnt a little, about their economics, sociology, rituals, aspirations and problems. After breakfast, we prepared to return fast. The villagers of Budhikomna must have been worried for us because of the rain, we presumed.

We started. This time we took the path through the north-east direction along the side of a stream. That route was a gradual slope, longer in distance and through the two villages, Kamkeda and Nuagan. We walked long and reached the village Kandetara and then walked another three kilometres and entered the village of Budhikomna from the opposite direction; the very same direction from which Sarita had entered the village, a few days before. We reached the hospital. The revenue inspector Reddy Mousa, mausi and family were waiting for us with intense anxiety.  So was Mr Narendra Panda’s elder brother. All of them felt great relief after seeing us. But the ones who became the happiest were Lalubudha, the world’s tastiest aluchop maker with a broken femur, his blind wife and family. 

This exotic expedition that we undertook twenty-seven years ago still remains in our memory as an experience of a lifetime.

The Labourer. By Rabinarayan Senapati. Edited by Sayam Suraj.

The Labourer. 

By Rabinarayan Senapati. Edited by Sayam Suraj.

We couldn't exactly say that Biplab was a labourer. How could we? He was a stacks & operations supervisor, managing an entire floor, at The Great Western shopping mall. There were ten workers at his disposal. And all of them addressed him as “Sir.” Besides, he was a graduate. His pay was more than sufficient to provide him with rented accommodation. Earlier, he was staying in the company’s boarding facility with the other workers. To a literate supervisor, that was distasteful. How could he live with them, reluctant to identify himself with these mere labour class people? After house-hunting for a while, he had found a small one-bedroom flat at The Ganesh apartments. The owner had stated a mandatory precondition of renting his flat only to married couples. Instantly agreeing to his demands, Biplab had paid the deposit.

His wife, Bijli, was living in his village, far away in the eastern state of Odisha. It had been more than a year since they got married. The couple was under a lot of social pressure to have a baby. But they had spent less than a month of their married life together. Biplab had been thinking of getting his wife to stay with him. Thus, the owner’s precondition became his catalyst in bringing Bijli to her new destination.

Hearing the news of his wife’s arrival in the newly rented house, Biplab’s subordinates had demanded a feast. The celebration was arranged at the small eatery inside the shopping mall at a special staff discount. Bijli was delighted to meet the girls and boys who behaved so friendly with a sense of respect as well. Out of courtesy, they also met the mall manager, Basanta sir. The middle-aged man had no inhibition in praising Bijli. He compared her beauty to that of the goddess of wealth and fortune, Laxmi. Biplab was relieved. Unlike others, the comparison was not with any film heroine. He thanked the manager’s decency, of course, in silence. The manager also enquired her qualifications and skills if any.

Within a few months, his wife transformed the house into their beautiful abode. One day,  when a delighted Biplab returned from the mall, Bijli showed him the two lines of her testing kit. His happiness doubled. 

“We are really lucky Bijli! God has heard our prayers. We are going to be parents soon! And, guess what, there is another good news. Basanta sir, the mall manager, wants to appoint you as the data entry operator in his office. Would you like to work?”

Before answering him, Bijli dashed towards the basin. Her nausea culminated in bouts of vomiting. Biplab brought a piece of lemon from the tiny refrigerator they had bought on instalment from the mall. Both of them remained silent.

He did not meet Basanta sir for a while. One day he summoned Biplab and asked him for their decision.

“Yes sir, she is very interested. But please give us two more months,”

“No. The office needs to fill this vacancy soon. Jobs aren’t fruits hanging from branches, that you can pluck at your will. So you may forget my offer. I cannot wait.”

Days passed away. Bijli had completed three months of pregnancy. She did not have morning sickness anymore. Basanta sir, once again, asked Biplab about their willingness for the still-kept vacancy. The truth was neither he nor Bijli felt comfortable accepting a proposal from the man who had praised her beauty on their first meet. But society keeps moving with its fair share of indecency and people adjust their dignities within those boundaries. She knew her husband’s pay was not enough to show off the lifestyle of a supervisor. She convinced herself for the job.

“Don’t worry, my dear. I feel better now. I can handle the job. I mean, I can handle everything within the dignity of a working woman.”

Biplab appreciated the grace of his wife.

After a week, Bijli started working. Neither Basant sir enquired about her health nor did the couple reveal her pregnancy. It would take a while for the features to be noticeable. They kept on pushing at life with their child sheltered within the safety of the mother’s womb. They hired a part-time maid to share their household chores. Occasionally, they would bring food parcels from their favourite restaurants. They lived happily.

Happiness has an expiry date. After two months, a severe flu, the Covid-19 Pandemic, started spreading throughout the world. The country went under complete lockdown. The Great Western was no exception. Businesses and private employers were urged by the government to retain their employees and their livelihood. But the mall owner declared his incapability to pay the employees. Biplab and Bijli lost their income. But they had sufficient groceries for a month and enough money to survive for another six months. The government had requested house owners to excuse the monthly rents of their tenants in this difficult situation. Biplab’s house owner obliged and the couple managed.

In the initial days of the pandemic, housing societies harbouring medical professionals started panicking. What if they brought the disease, from their hospitals to our doorstep? Two of Biplab’s immediate neighbours were contractual nurses. A doctor couple also lived in The Ganesh apartments. They had helped the community several times. Even though Biplab and Bijli were aware of their medical needs in the near future, the fear of infection propelled them to join the others in driving the health professionals out of their society. But the couple did not realise that they had axed their own feet.

The flats, vacated by the nurses, belonged to Biplab’s house owner. All his savings, and retirement benefits, were invested in these three small flats. His son’s business had tanked. His wife was a cancer patient. How would he manage without the rent? He informed Biplab about his decision against exempting the rent.

Biplab’s calculations fell short. Bijli felt sorry for driving away the health professionals. The owner’s difficulties weighed heavier than their own. They had not paid the rent since two months. The couple understood his situation and cleared all the pending dues. This emptied up a big chunk of their balance.

Back in their village, the condition of their families was severe. Biplab belonged to a family of barbers. They had a small shop in the village. Due to the lockdown, all the barbershops, including theirs, had gone out of business. And Biplab had stopped sending money since two months. To add to this, Bijli’s cousin fell sick. He used to work at the spinning mill in the neighbourhood. Biplab had to take care of him until he was tested Covid-19 positive. Soon, the news broke. The contact-tracing team came for the couple. When they were leaving for isolation, the apartment inhabitants gave them a ‘No Return’ notice. They saw their house owner, begging with a gesture that he was not in a position to return the deposit. Biplab and Bijli realised, how similar was the health professional’s evacuation!

Luckily, both of them tested negative and came out of the isolation centre. But their apartment had orphaned them. Cousin’s treatment had dried up their accounts. They had to move to the temporary camps meant for the homeless workers. To the literate ex-supervisor and his wife, the only option left was to live with these mere labour class people.

Soon Biplab, which literally means revolution, became the leader of the labourers in the camp. He raised their issues through various helplines. He requested the governments of the host state, the states of the labourers, and the centre for help. But Nothing changed. They kept on giving him sweet assurances. The caretakers considered him a threat to their corrupt practices. They dealt with him using controlled aggression. Whenever the labourers tried protesting on the streets, the police would come and chase them away. As time passed by, more and more inmates started testing positive. The camp authorities did not have enough resources and facilities to quarantine all of them. The number of cases started rising alarmingly. There were many symptomatic cases that had not been tested. The situation was extremely chaotic. Everyone was desperately wanting to go home. Few of them headed for their states on bicycles. Some middlemen started arranging bus tickets and fake medical certificates for the inmates to return home. Initially, Biplab tried counselling others against it. His several discussions with the stakeholders had given him false hopes. Eventually, he gave up. He wished he had enough money to purchase the tickets. But they had lost everything before entering the camps.

Meanwhile, the authorities shifted the camp to a school campus, citing better discipline prospects and improved facilities. The couple was allowed to stay together in a small room. This was school’s NCC room, the logistics suggested so. This also had an attached washroom. Compared to the other camp dwellers, they were lucky. But the situation did not change. Biplab did not let his wife come out of their room. He was worried about her health, and the health of their unborn child. When the caretakers decreased the food amount, he started having one meal a day. For the rest of the meals, he would pretend that he has eaten in the camp, and feed his share to Bijli. He knew that his wife should not remain hungry.

Only a woman can hide her hunger from a man. A man has no such skills. Whatever might be his relationship with a woman, she can perceive his hunger very easily. How could she not? God has bestowed that instinct on her. And that instinct was ripening in the womb of Bijli. Her pain was excruciating. Yet she tried controlling it. She was afraid that the baby inside her might feel the pain. She felt helpless. She did not want Biplab to remain hungry. But she also wanted to feed her baby. She wept through her helplessness and agony, in silence.

Basant sir hadn’t stopped calling her. She used to put him off as a thing of her past that would never come to their aid. But now she had no other option. He was her last hope. She, from the solitary confinement of her hopelessness, started responding to his calls, requesting him to help her financially. Biplab did not know. Bijli wanted to do her part alone. And Basant sir obliged.

Helplessness is the father of exploitation. 

The Great Western mall manager wanted Bijli’s help in setting up a video conference to communicate with the government. He conveyed that to her husband. Previously, he had called Biplab, a couple of times, to know their state of affairs.

“So what, if the mall is closed? I have enough money to help you. Come on Biplab, take some money from me.”

Biplab had never given any importance to the manager’s alcohol-influenced generosity. But this new proposal seemed real. Basant sir arranged police passes and sent a vehicle to pick them up.

The camp authorities were initially reluctant. After talking to the mall manager, they allowed the couple to leave. But the condition was, Biplab should come back immediately and represent the labourers in a meeting to finalise the standard procedure of return to their home-states. Biplab looked at his graceful wife. Her motherhood was overtly promising. He saw the Goddess Laxmi in her. But Bijli wanted to go. They left. Biplab escorted his wife to Basant sir’s office and returned after showing his respects to the man.

The day passed away gradually. After a long time, Biplab had two sufficient meals. Most of his proposals were accepted in the meeting. He was aware that he had no money to book tickets for him and his wife. But, as a leader, he had a responsibility to carry out for the greater good of the community. He returned to his room after the meeting was over. He remembered that he had flu-like symptoms. Bijli too was having the symptoms since a couple of days. But there was no point in revealing the same. So many people had these symptoms. No one bothered to get them tested. Nevertheless, he regretted letting his wife go to the meeting. What if she was infected? She might be a source to the others.

In the evening, Bijli came back. She presented herself with a smile hanging from her lips. She had a cough. Her smile and happiness teased Biplab, but her cough worried him.

“Bijli, are you well? Did you remove your mask in the office? Did you cough there? How do you feel now?”

“Mask!” she sighed.

All of a sudden, she became conscious and said, “Everything went fine. I did not cough. Do you suspect Corona in me? Didn’t we test negative? What’s the point? So many people are having the symptoms. Nobody is testing them. Let’s presume that we are infected and be happy about it. We will recover. We will definitely recover. I am not afraid. You should not fear as well. Come, hug me. Wait, let me have a shower first. I want to feel fresh again.”

She entered the bathroom, throwing her purse on the floor. A bunch of five hundred rupee notes fell out. Biplab looked at those notes with surprise, but without much interest. Dogs started barking outside the room as if they were chasing something. A black cat hurried in, through the partly-opened window and ran atop the fallen bunch, further dispersing the notes. It reached the corner and sat there, still and soundless. It looked at Biplab. He thought of it as an ominous sign and wanted to drive it away. But the dogs were still barking. He looked at the cat once again. It seemed fearful. Its eyes moved his heart. It was pleading for a safe haven. The picture of his unfortunate self and his wife came to his imagination. They were once forced to vacate their beautiful life in that small one-bedroom home.

The dogs stopped barking. His wife came out. The cat left the room, cautiously.

“Oh! You saw these. I wanted to hide them from you. Who knows, tomorrow someone may beg your help. No! You will not help anyone. You should not. Let the world go to hell. We will leave this place with this money. You were lying to me for the last several days, keeping yourself hungry. I have tolerated that. How can I face your mother? I cannot. We should leave this place as soon as possible. We will repay this borrowed money to the pig. We are barbers. We are the clever ones, aren't we? We cannot afford to be stupid. We will work in our fields and in our cowshed. We will revive our farming. We have never remained hungry in the history of mankind. Even the king has remained hungry during the war. And so has everyone else. But we, the clever ones, have never remained hungry. Why should my husband remain hungry? Come, my sweetheart! Hug me, my love!”

They embraced each other for a long time.

Soon they purchased the train tickets. After a week, they were in the quarantine centre of their village. Testing positive, they were shifted to a COVID hospital. After getting cured, they returned to their home and handed over the money, they had received from the government, to his mother.

One day, Biplab’s phone rang. One of his juniors had called him to inform that the mall manager had died of Covid-19. He was a diabetic. He could not fight the novel virus.

Biplab conveyed the news to Bijli. She was filled with joy.

“The pig is finally dead! Thank God! we do not have to return him the money. We never had to. Why should I pay back my hard-earned money?”

She whispered to herself so that the world doesn’t hear her, “Mask? How can a mask help when the soul is polluted? When everything is sucked out of the helpless, how can the mask help? The world can never face a mother. The mother can never be impure. I claim that I am pure. I claim that I am untouched by impurity. And I claim that I am a mother; the mother to my hungry husband, the mother of the labourer, and the mother of his baby inside me.”

The labourer never investigated.

It was wartime. It was a nightmare, and it was over.

A dinner at Iqbal’s.

A dinner at Iqbal’s.

Rabinarayan Senapati.

Shefali and Sriballabha rushed to the school where their seven-year-old son Rohan studied. The school authority called at least one of them in an emergency. Rohan’s two elder cousins also studied in the same school, the famous Bhubaneswar Public School. What could have been the reason that these elder children could not manage and a need to call them did arise? Panic-stricken parents rushed to the school from their respective offices.

The school was running, as usual, all children were in their respective classrooms. The playground and the garden looked deserted. The taller trees appeared lonely and sleepy without the sweet words of the students. The trees did not look as happier as they looked earlier when they visited the school at opening or the closing times.

The Principal greeted them warmly, made them sit comfortably on the guest sofa assuring not to be worried at all. But both of them were very anxious and requested the principal to come to the point. The principal smiled and begged them to wait a few minutes. After about five minutes a man came inside this guest room and sent a slip for the Principal.

 The principal came out and greeted him with the same warmth, and introduced him to Rohan’s parents and vice versa. He was Rohan’s friend Latif Iqbal’s father Asif Iqbal. The clean-shaved man with the best of the western attire could be an Iqbal! They masked this query with a forced smile. Mutual greetings relaxed their tense mind.

The Principal brought all of them inside his office room with words to the guard for no entry of visitors until his next instruction.

 “Actually we have solved the issue between Latif and Rohan and there was no need to call the parents, this is only a formality following the school rules.”

What could be a matter between two children of only seven-year-old!

The Principal started again, “Don’t be worried. There was a games period before the refreshment break. Returning from the games, Latif found someone opened his bag and consumed his snacks. The teacher reported to me. From the CCTV replay, I found it to be Rohan who skipped the games and he consumed the food.”

Shefali and Sriballabha looked red and shy; sweat drops were visible on their forehead. Asif just laughed and made the situation light with his words, “Well done dear Rohan, my son was complaining for a month or so that his best friend Rohan was not talking to him or playing with him. He was very sad. They used to love each other’s food and almost on all the days they exchanged their boxes. Latif always told Rohan’s food is the best because he has a grandmother. Grannies knew magic. My mother died when he was six months old. Yes sister, he also praised your pudding and cakes.”

“Iqbalsab, we solved the matter exactly in that manner. Latif in a moment became very happy knowing that Rohan consumed his snacks after many days. Rohan did not eat his own supply and handed the box to his friend. They were smiling, so were all the children. One thing I request, please do not ask your children any questions regarding the incident. They are children, they won’t hide and let them ventilate voluntarily.”

Following the school rule book, Sriballabha and Asif signed the visitor’s register to prove their attendance.

The meeting closed there.

They came out quickly students did not see them. Outside the school campus, Sefali chided Mr. Asif, “You told one lie, sir, my mother in law never allowed me to prepare Rohan’s pack.”

The three laughed.

Asif invited them to their house to meet Latif’s mother. Both of them had to return back to their work. However, they accepted the invitation and assured a date at the weekend.

Shefali returned from the office at her usual time. Since the school visit, she remained thoughtful.  This only increased seeing Rohan studying at this unusual hour. However, she expressed happiness for his behavior concealing her concern.

After getting fresh she went inside the worship house for her evening prayers. Rohan did not follow her as he did every day. His grandmother reminded him to attend his prayer. Rohan obeyed. He saw his mother weeping and unable to sing the prayer.

“What did happen to you Moma? Sorry to make late.”

Shefali dragged him on to her lap and started the prayer with a moist tone.

Rohan gave the company.

Rohan thought about the school matter. He was sure that as God, mother too knew everything about her child. But he could not find his fault to be enough to make his mother so sad. After the prayer, Rohan started studying again.

A train of thoughts thronged inside Shefali's mind. She was not at all embarrassed for the day’s incident but was concerned about the built-up of this incident.

Long back Rohan told to her that he and his next roll number, his best friend Latif shared the two sitter bench. When asked, on every occasion his friends' list started with Latif.

One day he casually complained to her that Latif snatched his tiffin box and ate all his food.

Grandmother told, “No problem Rohu, I should supply more cakes that would be enough for both of you.”

Rohan replied, “No Jejee, that is not required, his home supply is far better than yours. But he loves my food. How is this Jejee? We love to exchange our food.”

Grandmother could not be sure about the statement, a compliment or a comment. Such a little kid is so pure in expression and told the truth, “Ghar ka murgi, dal barabar. (Homemade chicken tastes like dal).”

“Ok Rohu, that is fine.”

Rohan and Latif remained the best of friends. When a teacher reprimanded one of them the other got pain. When Rohan’s drawing stood first in the class, Latif became happy. When Latif owns the class sports Rohan enjoyed. After all, they were of adjacent roll numbers and they shared the same bench.

But in little children’s lives too there happened troughs and turmoil.

About a month back, a hesitant Rohan confided to Sefali in a whispering tone, “Moma, I have a question? Don’t tell to Papa. I am not sure if he would be happy with my question. This is too confidential Moma.

Moma, is Iqbal different than me? Is he a Musalman, and I am a Hindu? Some days before, that news on the TV, did you remember Moma? I am talking about the bomb blast news which killed many people. Moma, I know you knew everything, you clarify me. How much I and Latif differ. When I visited Papa’s village Chachaji explained to me that cow differed from buffalo and a Jersey cow differed from a country cow. Chachaji was only clearing my doubts. Now Moma you say, the difference between Latif and I is like cow and buffalo or it is like Jersey and country cow. Moma, is it harmful to share his food? ”

Shefali was sure; someone has polluted this innocent kid. She could not imagine her seven-year-old son one day should ask these bitter questions. She also judged Rohan bringing the bomb blast incident on which what possibly was his question. She had to answer, there was no way out. She tried to be confident, to behave emotionless, to tell truth, to save her child’s growing up, to safeguard his friend from bias. A series of shattered thoughts entered her mind.

 But she replied calmly, “Rohu my son, there is a difference but the difference is like your Papa’s difference from your Chacha. Do they look all the same even if their mother and father are the same? Your Papa works in an office, your Chacha does politics, Your Papa is average built, and your Chacha is strong and stout. Similarly, our motherland, our country India has several varieties of children. We are Hindus; we pray in a temple, Musalmans are those who pray in a mosque. On that day did I not show you a mosque on our way to a temple? And you have seen the Gurdwara where the Shikhs worship, the turban clad people. We all belong to one mother that is our motherland. A cow differs from a buffalo just like a monkey differs from a man; different species. So the difference between you and Latif is not comparable to that. I have introduced you to Peter  uncle and Venus aunty, and their daughter Susan. Peter belongs to the European white race, a German and Venus is from South Africa’s Black race. You can compare this difference like the difference between the country and the Jersey cow. With the little differences, we all are humans. There is another name to humans Rohan; Homo sapiens. So Latif is your friend just like Seema’s daughter Alfa is your friend.”

Rohan interrupted, “Don’t take the name of Alfa, she is quarreling with me, Moma, I do not like her. Don’t compare anyone with Latif. He is different, he is my best friend. But you know Moma some senior students have told me not to take his food. If I took his food, they would scold me again, if they knew. Should I discuss this with Latif?  One more question Moma, you told about Susan’s parents, tell me if she is a German or a South African? Susan is fair like her father and beautiful like her mother, is it not so? ”

These questions seemed to be more difficult for Shefali. Many times this little kid asked questions like grownups. But sure, she would be answering all of them. At this time Sriballabha entered and Rohan signaled his mother to be silent.

Shefali did not speak about this anymore as Rohan did not ask her again.

 She should have addressed his questions. Did not Asif say, Rohan was not sharing food with Latif for a month for which the child was not happy? Probably, Rohan did not share his food thereafter due to whatever fear it might be. The very same act of taking Latif’s food he tried secretly. Might be, abstaining from the food he used to like caused an irresistible desire in him that he could not overcome! Or it might be he wanted to correct a sense of guilt of hurting his friend. Shefali went on thinking; she had to wash her face several times to cleanse her moist eyes. She tried to avoid face contact with her only seven-year-old son.

Sriballabha reached home, he handed over a bar of chocolate to Rohan. That was unusual to a man who always cautioned Rohan not to take Chocolates.

Rohan felt sorry and unworthy to accept his father’s favor. He resolved inside himself that he should confess his mistake to his father. He always believed Moma knew everything about him and there was no need to confess to her. He thought father had no such privilege. Moreover, he was sure, she would not divulge her son’s secret to his father. So he felt like cheating his father. He remembered the story of Mahatma Gandhijee taking a piece of mutton when he was a child. Did not the goat bleat inside Mahatma’s throat in the night, in his sleep?

He called his father. “Papa, I have finished all my home works. I feel very sleepy. Come here, you have promised me to teach the game of Chess. Papa, let us play.”

Unlike the other days Sriballabha obliged at once without any hesitation.

Shefali remained busy in Kitchen. Grandparents were calling Rohan to their room but he pulled Sriballabha into his study room.

After a small session of Chess, Rohan closed the game and sat on his father’s lap, “Papa, I have to say something to you, please do not be angry. Will you excuse me?”

“No Rohan, I will never be unhappy if you have decided to say something that is not making you happy.”

“Listen carefully, Papa. You do not know that I have a friend Latif. How can you know when I have never told this to you? But Moma and Granny know this. He is my best friend; we sit on the same bench. We share our food. We help each other. Everyone in the class knows that we are very close. But papa, I did not know he is a Musalman. I understand, as per Moma, just like Chacha and you are Granny’s son, the Musalman and the Hindu are equal sons of our motherland. But I do not know why some senior boys told me not to share his food. He is Musalman, he has the capacity to make a bomb or hide a pistol in his school bag. I did not believe them Papa but I feared them when they repeated the same the next day. I did not feel comfortable to discuss this with Latif. Would not he be unhappy with these things?

I stopped sharing food with him. But Papa, I wanted to prove that my friend is good and he did not keep a pistol secretly in his bag. In our games period today, all went to the playground but I stayed back to be very sure by searching his bag. I searched his bag. I did not get anything. His essay copy was folded I made it correct. I read his essay, “Your Friend”. He has described me. He has written about my indifference to him for a month. He is very sorry that I did not take his food. He is sorry that I am not giving Granny’s tasty food to him. I wept Papa. I opened his box. The fragrance of his snacks I could not resist. I ate all his food. Papa, I am sure he did not guess that I could take his food after so many days. If he knew that he could not have complained to the teacher. And you know, he became very happy that I consumed his food. I gave him my lunch box. I hesitated to confess there because I did not like to say the actual purpose to open his bag. But the Principal somehow privately made me telling the truth. He did not get angry. Did I do a very big mistake, papa?”

“No my dear, you behaved like an innocent child. This happens. But try not to do anything in secret that you cannot do in open.”

“OK Papa, let me go to Moma.” Rohan ran away happily.

Soon he was telling to Sefali, “My Papa is the best.”

And the mother and son discussed the matter.

Probably one of the longest days in their lives surrendered to the Goddess of sleep in the most peaceful manner.

On the morning of the weekend, Mr. Asif Iqbal reminded Sriballabha about the promised visit to his home.

Shefali and her mother-in-law became very busy in the day to prepare many food items of their specialty. Shefali packed these perfectly.

“Where are we going, Papa?”

“We are to a friend’s house son, for dinner. I know our son would be smart and polite there. Will you?”

“Yes, Papa.”

Asif stood on the gate to receive them, Latif was on his side. What a pleasant surprise, Rohan jumped out. Children touched the feet of elders. Latif’s mother Sahina and her daughter Parwin welcomed Sefali to the inside. Sahina told, “My daughter is ten years older than Rohan, appearing twelfth, reads fewer plays with mobile more often.”

“No aunty, Amijan wants, I should study all the time; complained Parwin.”

The evening ran so quickly, the two children explored all the toys and comic books of Latif. The two ladies discussed about the latest purchase of their ornaments and sarees, about different cuisines, about the merit and demerit of working women and housewives, about the respective disciplines and liberties are given to them by their society, about the friendship of their children and about many other things.

But the two men discussed very seriously about matters ranging from politics, war, economics, social and communal tensions and many other things.

Parwin was everywhere, with the children, with the ladies and with the men.

Time passed so soon. The dinner got over.

Suddenly, Rohan asked, “Uncle, why you have kept that big gun inside the glass showcase?”

Shefali and Sriballabha blushed to shyness and discomfort. The Iqbals laughed.

And Sahina took the lead to explain Rohan, “That is not a gun dear Rohan, that is the replica of the gun uncle used in Kargil war. He lost his left foot completely but this gun not only saved him but saved the country from enemies. As he became unfit with an amputation of the foot he got his retirement early. His regiment gifted this replica at the farewell. He has received medals too.”

Rohan was looking to the left foot of his uncle. He felt proud of his best friend’s father.

Uncle laughed, “Son, like that gun this foot, is a replica only but quite a very good replica. Is it not so Rohan? But dear, I have an original gun too. You know I am handicapped to fight with dacoits, so the authority has given me a license to keep one. I have surrendered the weapon in the police station for renewal of the license and cannot show you now.”

“Uncle, will you give that gun to me when it comes back?”

“What will you do with that?”

“I shall join the army with that gun.”

Everyone laughed.

“Children will remain like children.” Parwin said as if she was no more a child.

Now the elders laughed.

It was the end of some good times, they bade farewell.   

 

     

               

ଅଠର ଗୁଣ୍ଠ। .

ଅଠର ଗୁଣ୍ଠ  ।
ଅକୁ ବାବୁ ଭରା ଧାନକ୍ଷେତ ଦେଖି ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରି ଆସୁଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଅଟକି ଗଲେ । ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା ସତେ ଅବା ଏତେ ମେହନତର ଫସଲଟି ବିଦୃପ କରୁଛି, ଠିକ୍ ଯେମିତି ତାଙ୍କ ନାମଟି ସବୁଦିନ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱକୁ ଖତେଇ ହୋଇ ଚାଲିଛି । ସେ ବାବୁ ପଦବାଚ୍ୟ ନୁହନ୍ତି । ଆଦ୍ୟ ଶୈଶବ୍ୟରେ କେଉଁଠୁ କେମିତି ତାଙ୍କ ମଗଜକୁ ପଶି ଆସିଥିଲା ବାବୁ ହେବାର ବା ବାବୁ ଡାକଟି ପାଇବାର ଅଦମନୀୟ ଅଭିଳାଷ । ସାନ ବଡ ଯେ କେହି ପିଲାଟିର ନାମ ଧରି ଡାକନ୍ତି, ଅକୃର ବା ଅକୁ, ପିଲାଟି ଚିଡି ଉଠୁଥିଲା, ବୋଧ ହେଉଥିଲା ଏ ସମ୍ଭାଷଣ ଯାହା, କେହି ତା ଜାମା ପେଣ୍ଟ ଖୋଲିଦେବା ସେଇଆ । ସେ ସଫା ସଫା ଦାବି କରେ; ଭଦ୍ରତାର ସହ ଅକୃର ବାବୁ ଡାକନ୍ତୁ । ନଚେତ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଉପରକୁ ଧୁଳି ବାଲି  ଛାଟେ । କେହି କେହି ପିଲାଟିକୁ ଚିଡାଇବା ପାଇଁ ବିନା ବାବୁରେ ତା ନାମ ନେଲେ ସେ ଅସମ୍ଭାଳ ହୁଏ । ଅକୃର ବଦଳରେ ଅକୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚଳୁଥିଲା କିନ୍ତୁ ବାବୁ ନହେଲେ ଅଚଳ । କ୍ରମଶଃ ସମସ୍ତେ ତାକୁ ବାବୁ ଡାକିବା ଅଭ୍ୟାସ କରିନେଲେ ।

ଅକୃର ଯାହୁଁ ବଡହେଲା ତାହୁଁ ତା ବାବୁ ହେବା ନିଶା ବଢିଲା । ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ସର୍ବଦା ବେଶ୍ ଚଇନି ଚିକ୍କଣ ରହିବାକୁ ଥାଏ ତାହାର ଝୁଙ୍କ ।   ବାବୁ ଯେ ସେ ନହୋଇଥାନ୍ତା ନୁହେଁ, ଭଲ ପାଠ ପଢୁଥିଲା । କୃଷି ପ୍ରିୟ ମହାନ୍ତ ଘର ପୁଅ ହେଲେବି ବିଲ ବାଡିକୁ ଯିବାକୁ ପସନ୍ଦ ନଥିଲା ତାହାର । ବାବୁ କଣ ପାଣି କାଦୁଅରେ ଘାଣ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି?
କିନ୍ତୁ ଆଜି ଅକୁବାବୁ ଧାନ ବିଲକୁ ସିଧା ଚାହିଁ ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେମିତି ଏ ଜମି ଖଣ୍ଡକ ତାଙ୍କୁ ବାବୁ କହିବାକୁ ନାରାଜ । ତାଙ୍କ କଛାମରା ପାଞ୍ଚହାତି ଖୋର୍ଦ୍ଦା ଗାମୁଛାକୁ ଫସଲ କହୁଛି, ତୁ ମୋରି ଭଳି ନିରିମାଖି । ଇଛା ହେଉଥିଲା ଧୁଳି ବାଲିରେ ପୋତି ପକାଇବାକୁ ଏ ବେଖାତିରି ପାଇଁ । କିନ୍ତୁ ଓଲଟି, ତାଙ୍କୁୁ କଣ କମ ନାକେଦମ କରିଛି, ଧୁଳି ବାଲିରେ ପୋତି ନପକାଇଛି ଅଠର ଗୁଣ୍ଠର ଗଡା ଦୁଇଟି । ପ୍ରାୟ ପଚିଶି ବର୍ଷ ପଡିଆ ପଡିଲା ପରେ ଏହା ଆଉ ଚାଷ ଉପଯୋଗୀ ନଥିଲା । ଅକୁ ବାବୁ ମୁଣ୍ଡ ଝାଳ ତୁଣ୍ଡରେ ମାରି ବିନା ମୂଲିଆରେ ଜମିକୁ ପୁନଃ ଆବାଦୀ କରିଛନ୍ତି, ଫସଲ ଉପୁଜାଇଛନ୍ତି, ସେ ଏକା ନୁହେଁ, ସ୍ତ୍ରୀ ରେଣୁ ବି ଅଣ୍ଟାରେ କାନି ଭିଡି ସମ ପରିମାଣର ମେହେନତ କରିଛନ୍ତି । ଏ ଫସଲକୁ ଉଜୁଡାଇ ଦେବାର ଭାବନାଟି ଆସୁଛି କେମିତି? ସେ କ’ଣ ମାନସିକ ଭାରସ୍ୟାମ ହରାଇ ଦେବେକି? ତାହେଲେ ରାତି ଉଜାଗର ହୋଇ ପାଖରେ ଥିବା ମହୁଲ ଗଛତଳେ ମଞ୍ଚାଟିଏ କରି ହାତୀ ବାର୍ହାଙ୍କୁ ଜଗୁଥିଲେ କାହିଁକି, ହଁ, ସେ ବି ଏକ ମସ୍ତ ପାଗଳାମି ଥିଲା ।

 ଜଗନ୍ନାଥ ଇସ୍ପାତ କାରଖାନାର ପାଚେରୀକୁ ଲାଗିଛି ଅଧିଗ୍ରହଣରୁ ବାଦ ପଡିଥିବା ତାଙ୍କର ଏହି ଅଠର ଗୁଣ୍ଠ ଜମି, ଏଠି ତ ଆଉ ନେଉଳଟିଏ ଦେଖାଯାଉନି, ହାତୀ, ବାର୍ହା ଆସିବେ କେଉଁଠୁ? ସତରେ ଯଦି ଆସିଥାନ୍ତେ ସେ କ’ଣ ଘୋଉଡାଇ ପାରିଥାନ୍ତେ?
ତଥାପି ସେ ଜଗିଛନ୍ତି ଅନେକ ଦିନରୁ, ସମ୍ଭବତଃ ମଣିଷକୁ ଜଗୁଛନ୍ତି । ଆହୁରି କଥାଟିଏ ବି ଅଛି । ଜମିର ଉପର ମୁଣ୍ଡରେ ଅଛି ମହୁଲିଆ ଓ ତଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଟୁମୁଣିଆ; ଦୁଇଟି ସର୍ବ ସାଧାରଣ ଛୋଟ ପୋଖରୀ । ପଞ୍ଚାୟତରୁ ଲିଜ ନେଇଛନ୍ତି କୋଡିଏ ବର୍ଷ ପାଇଁ । ସେ ଦୁଇଟିକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି, ମହୁଲିଆରେ ରୋହି ଓ ଭାକୁର ଜାଆଁଳ ଛାଡିଛନ୍ତି, ଟୁମୁଣିଆରେ ଦେଶୀମାଛ, କୋଉ, ମାଗୁର, ଶେଉଳ ଇତ୍ୟାଦି । କାଳେ କିଏ ଜାଲ ପକାଇ ଧରିନେବ!  ଆଗ ସମୟ ହୋଇଥିଲେ ସେ ଅଙ୍କ କଷିଥାନ୍ତେ, ଏତିକି ରାତି ଉଜାଗର ହେବାର ମୂଲ କେତେ, ଧାନ ଫଳିବ କେତେ, ମାଛରୁ ମିଳିବ କେତେ, ଲାଭ କେତେ, ହାନୀ କେତେ? ଏସବୁ ଅଙ୍କକଷା, ପରିସ୍ଥିତି ତାଙ୍କୁ ଭୁଲିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି ।

ଆହୁରି ଭୁଲି ଯିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଗତ ପଚିଶି ବର୍ଷକୁ, ତାର ଲାଭ କ୍ଷତିକୁ । ଏତେ ଲମ୍ବା ସମୟଟି ଥିଲା ଅପସ୍ୱପ୍ନଭରା ଗୋଟିଏ କାଳ ରାତ୍ରୀ । ଅଥବା ଏ ସମୟଟି ଆଦୌ ଆସିନି ତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ । ସେ ତାଙ୍କ ବାପ ଗୋସାପଙ୍କ କାମକୁ ଯେମିତି ବିନା ମଧ୍ୟାନ୍ତରରେ ଆଗେଇ ନେଇଛନ୍ତି । ସେ ପଚିଶି ବର୍ଷକୁ ତାଙ୍କ ଆୟୁ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ଲିଭାଇ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏମିତି ସେମିତି ସମୟ ନୁହେଁ, ଏ ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ଯୌବନ, ଅଠରରୁ ତେୟାଳିଷି । ସେମିତି କେମିତି ହେବ, ସେ ପୁଣି ନିଜ ମସ୍ତିଷ୍କର ସୁସ୍ଥତା ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କଲେ? କେତେ ଦିନ ହେଲା ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପାଗଳ ବୋଲି ତାଙ୍କ ପଛରେ କହୁଛନ୍ତି, ଅନ୍ତତଃ ସେ ସେମିତି ସନ୍ଦେହ କରୁଛନ୍ତି । ରେଣୁକୁ ଏକଥା ପଚାରି ପାରୁନାହାନ୍ତିି, କାଳେ ସେ ଦୁଃଖ ପାଇବ, କାଳେ ସେ ଭାବିବ, ତା ସ୍ୱାମୀର ମୁଣ୍ଡ ଗୋଳମାଳ ହୋଇଗଲା! ଅକୁବାବୁ ହସିଲେ, ଓ ହୋ, ସତେ ଯେମିତି ସେ ଆଗରୁ ଭଲଥିଲେ । ଭଲ ଥିଲେ ତ ଏ ବାବୁ ଡାକର ଦାବିଟି କଣ ପାଗଳାମି ନଥିଲା!
“ଜଗନ୍ନାଥ ଇସ୍ପାତ ନିଗମ”, ଆଜିର ଶିଳ୍ପ ନଗରୀ ମଧୁବନର ପ୍ରଥମ କାରଖାନା ପାଇଁ ସରକାର ତାଙ୍କ ‘ମହାନ୍ତପଡା’ ଗାଁକୁ ଉଚ୍ଛେଦର ବିଜ୍ଞାପନ ଦେଲେ । ସାରା ଗାଁ ବିସ୍ଥାପନ ବିରୋଧୀ ମେଳି କଲା ବେଳକୁ ସେ କେମିତି ପଧାନ ଘର ସହ ମିଶିଥିଲେ ବିସ୍ଥାପନ ସପକ୍ଷରେ, ତାହା କଣ ନଥିଲା ବିକୃତି!
ସେ ଅଳସୁଆ ହୋଇ ଏତେ କଥା ଭାବୁ ନଥିଲେ, ଏ ମଧ୍ୟରେ ହିଡ ଉପରୁ ଘାସକାଟି ଅଧା ଅଖା ଭର୍ତ୍ତି କଲେଣି, ଆହୁରି କାଟିବେ, ଜର୍ସି ଗାଇଟି ଢେର ଖାଇ ଯାଉଛି, କେତେ ଚାରା ଅବା କିଣି ପାରିବେ? ପୁଣି ଛେଳି ପୁଞ୍ଜାଏ ରଖିଛନ୍ତି। ଭାଡିଏ କୁକୁଡା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଖାଆନ୍ତି ପୋକ ଜୋକ ବୁଲି ଚରି ।

କି ରେ, ଅକୁ ବାବୁ ବନୁଥିଲୁ ପା, କୁଆଡେ ଗଲା ସେ ଦମ୍ଭ, ମହାନ୍ତ ପୁଅ ବୁଲିବାଲିକି ଆଣ୍ଠେଇ ପଡିଲୁ ବିଲରେ, କାଦୁଅ ମାଟିରେ ଗୋଳି ହେଲୁ । ମାଟି ମାଆ କଥା ମନେ ପଡିଲା, ନା ନା ମା କେବେ ଖତେଇ ହୋଇ ପାରେ! ତା ସୁନାର ଫସଲ ତା ମଲା ମାଆର ପଣତ ଭଳି ଦେଖା ହେଲା । ସେ ଧାନଟିଏ ଆଣି ପାଟିରେ ଦେଲେ, ହଁ ଏଥର କ୍ଷୀର ଢୋକି ସାରିଲାଣ, ଚାଉଳ ହେଲାଣି ଆଉ ଦିନ କେଇଟାରେ ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ପାଚିଯିବ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଧାନ, ଭଲ ଫଳିଛି । ସେମାନେ ଦୁଇ, ଝିଅ ଅନୁ ଓ ପୁଅ ଦାସିଆ, ବିଧବା ଭାଉଜ, ଏମିତି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣୀ କୁଟୁମ୍ବ । ବର୍ଷ ମୁଣ୍ଡ ପାଇଯିବ ।
ଭାଉଜ ଆଶାମଣୀ, ବିସ୍ଥାପିତ କଲୋନୀର ଆଶାଦିଦୀ, ପିଲା ଝିଲା ନାହାନ୍ତି, ଅକୁ ବୋଲି ଡାକନ୍ତି ତାକୁ ବିନା ବାବୁ ଲଗାଇ, ପୁଅ ଜ୍ଞାନ କରନ୍ତି । ଅକୁବାବୁ ଆଖି ପୋଛିଲେ, ଭାଇଙ୍କ କଥା ମନେ ପଡିଗଲା ତା ସହ ସେ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଘଟଣା । ଓ! ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଲେ ।
ବରଂ ଭଲ, ସେ ଭାଉଜଙ୍କୁ ପଚାରିବେ ତାଙ୍କ ମାନସିକ ସୁସ୍ଥତା ସମ୍ବନ୍ଧେ, ସେ ସମଝଦାର, ପ୍ରଶିକ୍ଷିତା, ସେଦିନ ସେ ନିଜେ ନେଇ ଛାଡି ଆସିଥିଲା ମାନସିକ ରୋଗପାଇଁ ଆଶାମାନଙ୍କ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଶିବିରରେ ।
  ଗୋସବାପା ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ମହାନ୍ତଙ୍କ ଥିଲା ଦଶ ଏକର ଜମି । ବାପା ସଦାଶିବ ମହାନ୍ତ ଓ କାକା ସଦାନନ୍ଦ ମହାନ୍ତ ଭାଗ ପାଇଥିଲେ ପାଞ୍ଚ ଏକର ପ୍ରତ୍ୟେକ । କଠିନ ପରିଶ୍ରମୀ ବାପା, ସେ ଜମିକୁ ବଢାଇଥିଲେ ନଅ ଏକରକୁ । ଗାଈ ଗୋରୁ, କୁକୁଡା, ଛେଳି, ପରିବା, ଫଳଚାଷ ଓ ନାନାଦି ଫନ୍ଦି ଫିକର କରି, ବାପା ମାଆ ପରିବାରଟିକୁ ଆଗକୁ ବାହୁଥିଲେ । ହଠାତ ସବୁ ବଦଳିଗଲା । ଶୁଣାଗଲା ସେମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବାକୁ ପଡିବ । ସରକାରୀ କାରଖାନା ବସିବ । ଜମି ତାଙ୍କର ନୁହେଁ, ସେମାନେ ପଟ୍ଟାଧାରୀ ଖାତକ, ପ୍ରଜା ମାତର । ଦେଶର ବିକାଶ ହେବ, ସେମାନେ ହଟିବେ । ଗାଁଟି ସାରା କୁଡୁମି-ମହାନ୍ତମାନେ ଚାଷୀ, ସେମାନେ ବିରୋଧ କଲେ । ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାନ୍ୟୁନ ବାରଜାତି ବି ତାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କଲେ ।
ପଧାନ ଘରକୁ ହାତ କଲେ ଶାସନ କର୍ତୃପକ୍ଷ, ସେମାନେ ଗାଁ ମୁଖିଆ । ପଧାନ ଘର ଲୋକେ ଲାଗିପଡି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୁଝାସୁଝା କଲେ । ଉପଯୁକ୍ତ କ୍ଷତି ପୁରଣ ମିଳିବ, ପକ୍କାଘର ମିଳିବ ଯେତେ ଚୁଲି ସେତେ ଘର, ଚାକିରି ମିଳିବ । ଇଲାକାର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି ହେବ, ରାସ୍ତା ଘାଟ, ସ୍କୁଲ, ଡାକ୍ତରଖାନା, ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ, ନିରନ୍ତର ବିଜୁଳି ଓ ଆହୁରି କେତେ କଣ । ସବୁ ପାଖ ଗାଁ ଲୋକେ ଆଗଭର, ମହାନ୍ତପଡା ଗାଁ ପଛରେ ପଡିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ଅକୁବାବୁ ସେବେଳେ ଅଠର ବର୍ଷର ମାତ୍ର, ଯୁକ୍ତଦୁଇ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶେଷକରି ଉପାଧି ଶ୍ରେଣୀରେ  ନାମ ଲେଖାଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଯୁବ ମଗଜ କଥାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲା । ଚାଷବାସ କଥା ତାକୁ ସୁହାଏ ନାହିଁ । ପଧାନପୁଅ ବାପି ତା ସାଙ୍ଗ, ନେତା ହୋଇଗଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୁଝାସୁଝା କଲା; “ସୁଯୋଗ ସବୁବେଳେ ଆସେନି, ଆମେ ଗରିବ କାରଣ ଆମେ ଗରିବ, ଆମର ସର୍ବନିମ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତା ପୁରଣ ନହେଉଣୁ ଆମ ସବୁ ରୋଜଗାର ସରି ଯାଉଛି, ଋଣ ବି ହେଉଛି, ଜୀବନବ୍ୟାପି ଆମେ କେବଳ ପଇଠ କରି ଚାଲୁଛୁ, ସୁଝୁଛୁ । ଜୀବନ ଚାଲି ଯାଉଛି । ହଠାତ ସମସ୍ତ ଗାଁକୁ ବହୁତ ଟଙ୍କା ଆସିଯିବ, ଘର ମିଳିଯିବ, ଚଳିବା ପାଇଁ ବୃତ୍ତି ମିଳିଯିବ । ଆମେ ବଳକା ଅର୍ଥକୁ ପୋଶା ମନାଇବା, ସେ କଥା କହିବ, ନାଚିବ, ଆୟ ଆଣି ଦେବ, ଆମ ପାଖରେ ସୁବିଧା ଅସୁବିଧାରେ ଜିନ୍ ଭଳି ହେ ମାଲିକ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ କହି ହାଜିରା ମାରିବ, ଆମ ଚଳନି ବଦଳିଯିବ । ନା କଣ କହୁଛୁ ଅକୁବାବୁ?”

 ଅକୁ ପରବୁଦ୍ଧିଆ ନଥିଲା, ତା ମଧ୍ୟରୁ ଛାଆଁକୁ ସେହି ଏକ ହିଁ ସ୍ୱର ବାହାରୁଥିଲା, ତା ବାବୁ ହେବାର ଅଭିଳାଷକୁ ଏହା ବଳ ଯୋଗାଉଥିଲା । ଏହି ସାଧାରଣ କଥା ଲୋକେ ନବୁଝିବେ କେମିତି? ସେମାନେ କୁଡୁମି, ସେମାନେ ସରଳ, ନବୁଝିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ, ଥରେ ବୁଝିଗଲେ ଆଉ ତାଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନଥାଏ । ସଭିଏଁ ପେଡି ପୁଟୁଳା ବାନ୍ଧିଲେ, ସରକାରର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନେଲେ । ଭବିଷ୍ୟତର ସୁନେଲି ସ୍ୱପ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଏବେର ଜୀବନ, ଜୀବିକା, ଚାଷବାସ, ପଶୁପାଳନ, ଯତ୍ସାମାନ୍ୟ ମାଛ ଚାଷ, ଦିଅଁ, ଦେଉଳ ଓ ଦେଇପିଣ୍ଡିକୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ମନରୁ ପୋଛି ପକାଇ ଆସିଲେ ଦୂରକୁ, ପକ୍କା ଚହଟ କଲୋନୀକୁ ।

ସଧବା ନାରୀ ସିନ୍ଦୁର ପୋଛିଦେବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ସେମାନେ ଯେ ବୁଝୁ ନଥିଲେ ସେକଥା ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମନକୁ ବୁଝାଇ ଦେଇଥିଲେ । ସବୁବେଳେ ଆଗାମୀ କାଲିର ସ୍ୱପ୍ନ ଆଜିଟିକୁ ପରାଭୁତ କରିଦିଏ । ଆଜିର କଷ୍ଟକୁ ବେଖାତିରି କରି ସେ ଖଟିଚାଲେ, ତ୍ୟାଗ କରିଚାଲେ, ଭାବେ ସମୟ ବଦଳିଯିବ, ଭଲ ପାଇଁ ବଦଳି ଯିବ । ଭବିଷ୍ୟତ ସର୍ବଦା ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସେ ଭାବନା ସମସ୍ତ ଆଶଙ୍କାକୁ ଜିତିଯାଏ, ସେ କାଲି ଆଡକୁ ପାଦ ବଢାଏ । ଅକୃର ମହାନ୍ତ ଆଜି ଏକଥା ଭାବି ପାରୁଛି, ସେଦିନ ବି ଭାବି ପାରୁଥିଲା ଯଦିଓ ତଫାତ ଅନେକ । ସେବେଳେ ତା ଯୁବମନ ଏକଥା ବୁଝିବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା, ମନ ଥିଲା ସ୍ୱପ୍ନ ମସଗୁଲ । ସମୟର ବେତ ମାଡରୁ ସେ ବୁଝି ସାରିଛି, ଏକଥା ଆପେକ୍ଷିକ । ତା ପାଇଁ କଥାଟି ଯାହା, ବାପି ପାଇଁ କଥାଟି ସେଇଆ ନୁହେଁ । ଅଲମ୍ପିକ ଲୋଗୋ ପରି ଛନ୍ଦାଛନ୍ଦି ବଳୟ ମାର୍କା ଗାଡି, ଶୁଣାଯାଏ ଯାହାର ଦାମ ପାଖାପାଖି ଏକ କୋଟି, ସେ କାର୍ ଚଢୁଛି ବାପି । କେତେ ଥର ତା ଗାଡିରେ ବସିଛି ସେ, ସେହି ତା ଖୁସି, ସେ ଈର୍ଷା କରେନି, ବାପି ତା ବଳ । ଆଜି ଚାହିଁଲେ ତାକୁ ଅନେକ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ, କେତେଥର ତା ଆଡୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଛି । ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସେ ଏଡେଇ ଦିଏ, ପ୍ରତ୍ୟାଖାନ କରିବା ତା ନିଜର ବଳ । ତଥାପି ତା ସାହାଯ୍ୟ ବିନା ସେ କେବେ ମହୁଲିଆ ଓ ଟୁମୁଣିଆ ପୋଖରୀ ଦୁଇଟି ଲିଜରେ ନେଇ ପାରିଥାନ୍ତା! ତାହାରି ଭାଲୁଗାଡି ଲଗାଇ ସ୍ୱଳ୍ପ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ସେ ପୋଖରୀ ଦୁଇକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛି । ଅକୁବାବୁ ସେଥିପାଇଁ ବାପି ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ଧନୀକ ବର୍ଗଙ୍କୁ ହତାଦର କରିପାରେନା, ଦାୟୀ କରିପାରେନା ଖଟିଖିଆ ମାନଙ୍କ ଦୁରବସ୍ଥା ପାଇଁ । ଅବଶ୍ୟ ଏ ଅନାବନା ପୋଖରୀ ନିଲାମରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଦାବିଦାର ନଥିଲେ ।

ସେ ବେଳେ, ସରକାରୀ କଳ ଭାବି ନେଇଥିଲା, ସବୁଠୁ ବେଶି ବିରୋଧ ହେବ ମହାନ୍ତପଡାରୁ, କାରଣ ସେମାନେ ଚାଷୀ, ବାସ୍ତବ ଅର୍ଥରେ ଚାଷୀ । କିନ୍ତୁ ସବୁଠୁ ପ୍ରଥମେ ସେମାନେ ରାଜି ହୋଇଗଲେ । ଏହାର ଶ୍ରେୟ ଗଲା ପଧାନ ଘରକୁ । ସେମାନେ ଠିକା ପାଇଲେ, ଶ୍ରମିକ ଯୋଗାଇବା ଠିକା । ଆଉ କୁରାଢୀର ବେଣ୍ଟ ହୋଇ ଯେଉଁ କାଠ ଖଣ୍ଡିକ ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରିଥିଲା ସେ ଅକୁବାବୁ ପାଇଲା ଚାକିରି, ବାପି ମାର୍ଫତରେ ଯୋଗାଣ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସୁପରଭାଇଜର ଚାକିରି, ଠିକାଦାର ପ୍ରଦତ୍ତ ଠିକା ଚାକିରି । ଏଥିରେ କିଛି ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏକଥା ବୁଝିଲା ବେଳକୁ ବେଳ ଉଛୁର ହୋଇଯାଇଥିଲା ।  କାଳେ ସବୁ ନିଯୁକ୍ତି ସରିଯିବ ଭାବି, ପାଠ ଛାଡିଥିଲା ଅକୁବାବୁ । ସୁପରଭାଇଜର ପଦଟି ମଧ୍ୟ ବାବୁ ପଦବାଚ୍ୟ ମାଲୁମ ହେଲା । ସେ କଣ ଜାଣିଥିଲା ତାହା କେବଳ ବାହୁର ଶ୍ରମ ବ୍ୟତୀତ ଭିନ୍ନ କିଛି ନୁହେଁ । ଅବଶ୍ୟ ସେ କଥା ବାପି ମଧ୍ୟ ଜାଣି ନଥିବ । କାରଖାନା କୁଶଳୀ ଶ୍ରମିକ ଖୋଜେ, ସେ ଅଣ କୁଶଳୀ । ବରଂ ଭଲ ହୋଇଥାନ୍ତା ପ୍ରଥମେ ସରକାରଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ ମାନେ ବାଧ୍ୟ କରିଥାନ୍ତେ, ଆଗେ ସେମାନଙ୍କୁ କୌଶଳ ଶିଖାଅ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଅ, ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଯାହା କ୍ଷତି ପୁରଣ ଦେଉଛ ଦିଅ । ଯେଉଁ ଜମି ଉପରେ ପାଣି କାଦୁଅ ନହେବାକୁ ସେ ଦିନେ ଜିଦି କରୁଥିଲା ସେହି ଜମି ଉପରେ ଦେଶର ବିକାଶ ପାଇଁ ସେ କେତେ ଝାଳ ବୁହାଇଛି, ସେ ଝାଳକୁ ଧୁଳି ଧୁଆଁ ଗୋଳାଇ କାଦୁଅ କରିଛି, ଦୋମାଟିଆ ହୋଇ ଘରକୁ ଫେରିଛି, ଅବଶ୍ୟ ସିଧା, ଛାତି ଫୁଲାଇ, ମୁଁହ ସଳଖ କରି; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଟଳି ଟଳି ନୁହେଁ । ସରକାରୀ କାରଖାନା, ମାଲିକେ କଣ ଠକିବେ? ଆଜି ନହେଲେ କାଲି ତାକୁ ସ୍ଥାୟୀ କରିଦେବେ । କିନ୍ତୁ କାଲି କେବେ ଆସିନି, ଆଜି ଗୁଡାକୁ ଚିପୁଡି ତା ନିଲଠା ଶରୀର ଦୁଇ ଅଣା ପାଉଣା ପାଏ, କେଇଟି ଦେହ ଢୋକେ ପିଇ ଦିନ ଦଣ୍ଡକ ବଞ୍ଚି ଯାଆନ୍ତି, କାଲି ପାଇଁ ବଳକା ନଥାଏ, ବଳକା କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନ, କଦବାୟ କେମିତି ସୁନେଲି କିନ୍ତୁ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ । ସେ ‘ଆଜି’ ମହାଶୟର ବି ସମାପ୍ତି ଘଟିଲା, ଆଜି କାରଖାନା ନିଜେ ଗଲା ଇତିହାସକୁ, ସେ ଇତିହାସକୁ ତାଲା ମାରି ଅକୁବାବୁ ଚାଲି ଆସିଲେ । ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି କଳିଗୋଳ ଓ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ନଦେଇ ଚାଲି ଆସିଲେ । ଖୁସି ମନରେ ମୁକ୍ତ ବିହଙ୍ଗ ପରି ସ୍ୱାଧୀନତାର ଆନନ୍ଦରେ । ଅବଶ୍ୟ କେଉଁଠି ନା କେଉଁଠି ହେଲେ ତ, ଦାନାରେ ଚଢେଇଟିର ନାମ ଲେଖାଥିବ । ହିଡମୁଣ୍ଡରେ ଘାସ କାଟୁ କାଟୁ ଏବେ ଅକୁବାବୁ ହସି ପକାଇଲେ, ଆହାଃ ତାଙ୍କ ଆହାର ହେବ ଏଇ ମାଟି ମାଆ, ଅଠର ଗୁଣ୍ଠିଆ ଟିକି ମାଆଟି, ବିସ୍ଥାପନ ଦାଢରୁ ବର୍ତ୍ତି ଯାଇଥିବା ଜମି ଖଣ୍ଡିକ । ଭାଇ ସଙ୍ଗେ ଭାଗ ନାହିଁ; ଅକୁବାବୁଙ୍କ ମନେ ପଡିଗଲା ଭାଇଙ୍କ କଥା, ମନ ମଧ୍ୟରେ ହାହାକାର ଘୋଟି ଆସିଲା, ମୂହୁର୍ତ୍ତ ପରେ ତାହା ଦୂର ହୋଇଗଲା, ଯେଉଁ ଅତୀତକୁ ସେ ତ୍ୟାଗକରି ଶାନ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଜମି, ଗାଭୀ, ଭାଉଜ ଓ ଜଗତକୁ ମା ଜ୍ଞାନ କରି ମାତୃକରୁଣାରେ ଆଶ୍ରୀତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ବିଗତ କାଲିର କଥା ହୋଇଯାଇଛି ।
ଦୁଃଖ କଣ ଜାଣୁନଥିଲେ ତାଙ୍କ ଭାଇ । ବୟସରେ ବାର ବର୍ଷ ବଡ । ସେ ଜଣେ ଅଦ୍ଭୁତ ମଣିଷ । ସବୁବେଳେ ଲାଗି ରହିଥାନ୍ତି ଈଶ୍ୱର ଚିନ୍ତନରେ, ଗାଁ ଯେବେ ଥିଲା ସେ ଥିଲେ ଗ୍ରାମର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ । ତାଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲା ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗି ଗାଁ ମଠରେ । ସାଧୁ, ସନ୍ୟାସୀ ଓ ପଣ୍ଡିତ ମାନଙ୍କ ଯିବା ଆସିବା ଚାଲୁଥିଲା । ବଡ ଅମାୟିକ । ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଜ୍ଞାନ କରି ସେ କରି ଚାଲନ୍ତି, ଯାହା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କାମ ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟ ହେବ କେମିତି । ନାମଟି ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଧବ । ସମସ୍ତଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ଉଦ୍ଧବ । କିନ୍ତୁ କେବଳ ଯାହା ଅକୁ ପାଇଁ ସେ ମନ ଉଣା କରନ୍ତି । କେତେ ଆଶା କରିଥିଲେ ସାନ ଭାଇଟି ବଡବାବୁ ଜଣେ ହେବ ।
 ଅନେକ ବର୍ଷ ବିବାହିତ ଜୀବନରେ ପିଲାଟିଏ ହେଲାନି । ଦିଅଁ ଦେବତା ପୂଜା ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି ଡାକ୍ତର ପରାମର୍ଶ ସେ କରି ନାହାନ୍ତି । ସେ ପାଇଁ ଅବଶ୍ୟ ଅର୍ଥର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅଭାବ ଲାଗି ରହିଥିଲା । କ୍ଷତି ପୁରଣ ରାଶିତକ ଅନାଉ ଅନାଉ ସରିଗଲା । ଆହା, ସେମାନେ ଯଦି ଜାଣିଥାନ୍ତେ ଅର୍ଥ କେମିତି ପରିଚାଳନା କରାଯାଏ! ଯେଉଁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ଅର୍ଥ ସେମାନେ ହଠାତ ପାଇଥିଲେ ଓ ଯାହା ତାଙ୍କର ଦାସ ହୋଇ ସେବା କରିଥାନ୍ତା, ସେ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚଞ୍ଚଳା ଏକଥା ବୁଝିବା ବେଳକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଛଡା ହୋଇଯାଇଥିଲେ ଅଧିକାଂଶ । କାଁ ଭାଁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭାଗ୍ୟ ସଦୟ ହେଲା, ସେମାନେ ଉଠିଲେ, ବାକି ମାନେ ଏକ ଦିଗରେ ଜମି ହରାଇଲେ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ କ୍ଷତିପୁରଣ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲା । ଭଉଣୀ ମାନଙ୍କ ବାହାଘର, ବୃଦ୍ଧ ପିତା ମାତାଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତି କ୍ରୀୟାକର୍ମରେ ସବୁ ଟଙ୍କା ସରିଗଲା।

 ଏସବୁ କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ କଥା ମାତ୍ର, ଅର୍ଥର ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହେଲା ବଢିବ ନହେଲେ ଛିଡିବ । ଛିଡିବାଟି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ବଢିବାଟି କ୍ୱଚିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀବନ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଘଟିଥିଲା । ସମସ୍ତଙ୍କ ପରି ଅକୁବାବୁଙ୍କ ପରିବାରର ଅବସ୍ଥା । ତା ମଧ୍ୟରେ ଭାଇଙ୍କ ଦୁର୍ଘଟଣା ଓ ଅସଫଳ ଚିକିତ୍ସାର ଖର୍ଚ୍ଚ ।
ଭାଇଙ୍କ ତଳେ ଦୁଇ ଭଉଣୀ, ସେମାନଙ୍କ ବିଭାଘର ହେଲା । ବାପାଙ୍କ ଦେହ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ପଡିଲା, ଚିକିତ୍ସା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ଆରୋଗ୍ୟ ଲାଭ କଲେନି । ବାପା ଗଲା ପରେ ମାଆ ବି ଟିକେଟ କାଟିଲେ । କେବେ କେବେ ଭାଇ ଭଉଣୀ ଚାରିଜଣ କଥା ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଥିଲା ମହାନ୍ତପଡାରେ, ବିନା ପ୍ରାଣରେ କେତେ ଦିନ ଅବା ଜଣେ ବଞ୍ଚି ପାରିବ ମରୁଭୂମି ପ୍ରାୟ କଲୋନିରେ, ନା ଅଛି ଚାଷ ନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସେମାନଙ୍କ ଇଛା ମୁତାବକ କାମ! ଅକୁବାବୁ କୋଳ ପୋଛା ପିଲା । ଭାଉଜ ଆଶାମଣୀ ଅକୁ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ବିଲମୁଣ୍ଡରେ ଅକୁବାବୁ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ଛାଡିଲେ । ସବୁ ଘଟଣା ମନେ ପଡିଗଲା । ଭାଇଙ୍କ ଦୁର୍ଘଟଣା ପରେ ଠିକା କର୍ମଚାରୀ ମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି କଣ, କର୍ମଚାରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବୀମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କେତେ ନଗଣ୍ୟ । ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଜଗନ୍ନାଥ ଇସ୍ପାତରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଲା । ଆଗରୁ ନେତା ବୋଲାଉଥିବା ଅକୁବାବୁ କିନ୍ତୁ ନୀରବ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ସତେ ଯେମିତି ଭାଇ ଗଲାପରେ ଭାଇଙ୍କ ସମୁଦାୟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଅବଲମ୍ବନ କରିନେଇଥିଲା । ସେମିତି ଠିକ୍ ଭାଇଙ୍କ ପରି ସ୍ୱଳ୍ପଭାଷୀ, ବିନୟୀ ଓ ଅମାୟିକ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦରଣୀୟ ମଣିଷଟେ ପାଲଟିଗଲେ ସେ ।
ଅକୁବାବୁ ଅନାସକ୍ତ ଭାବେ ନିଜ ବିଗତ ଜୀବନକୁ ପୁଣି ତର୍ଜମା କଲେ । କାରଖାନା ଆରମ୍ଭବେଳେ ସେ ବିସ୍ଥାପନ ସପକ୍ଷବାଦୀ ଓ ବାପିର ବନ୍ଧୁ ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ବିପକ୍ଷବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରିୟ କର୍ମଚାରୀ ଓ ଶ୍ରମିକ ମାନେ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ମିଶାଉ ନଥିଲେ । କ୍ରମେ ଜଣାଗଲା, ଆନ୍ଦୋଳନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା ଛୋଟ ମୋଟ ନେତୃତ୍ୱ, ନେତା ପାଉଥିଲେ ତୁଷ୍ଟିକରଣ ଅର୍ଥ ଓ ତାପରେ ଚୁପ ରହୁଥିଲେ । ଅବଶ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ତାଙ୍କ ସରକାରୀ କାରଖାନାରେ କମ ଥିଲା, ମଧୁବନ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟ ଘରୋଇ ଉଦ୍ୟୋଗ ମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ । ଶ୍ରମିକ ଏକତା, ବିଶ୍ୱ ଶ୍ରମିକ ଭାତୃତ୍ୱ କଥା ଭାଷଣରେ କହୁଥିବା ଏହି ନେତାମାନେ ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରମିକ ମାନଙ୍କୁ ଭାଗ ଭାଗ କରୁଥିଲେ । ଯେତେ ନେତା ବୋଲାଇବାକୁ ଚାହିଁଲେ ସେତେ ସଂଗଠନ ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ । ଅକୁବାବୁ ଏକଥାସବୁ ସଠିକ ବୁଝି ପାରୁନଥିଲେ, ବୁଝିବା ପାଇଁ ଅନେକ ବିଶ୍ୱ ବନ୍ଦନୀୟ ନେତୃତ୍ୱର ବଳିଦାନର କାହାଣୀମାନ ପଢିଲେ । ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ଓ ନେତା ବୃତ୍ତି ଆପଣାଇବା ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ପାର୍ଥକ୍ୟ । ଯାହା ପଢିଲେ ଓ ବୁଝିଲେ ତାହାକୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କଲେ । ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱ ଶ୍ରମିକ ଏକତାର କଥା ମାନ କହୁଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଆଗ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା କରୁନ କାହିଁକି? ସେହି ଗୋଟିଏ କଥା କହିବାକୁ ଓ ଏକ ଆଦର୍ଶର ଅନୁଗାମୀ ହୋଇ ଅନେକ ଦଳ ହେଲ କେମିତି? ସେ ବିନା ସଂଗଠନରେ କ୍ରମଶଃ ନେତା ହୋଇଗଲେ । ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ମତ ଓ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଅନେକ ସମୟରେ ସେ ଉପରିସ୍ଥ ଅଧିକାରୀ ମାନଙ୍କ ସହ ନାନାଦି ସମସ୍ୟାର ଆଲୋଚନା କଲେ । କିନ୍ତୁ ଠିକା ଶ୍ରମିକର ଅସୁବିଧା ଯେ ଆଦୌ ଦୂର ହୋଇ ପାରିବ ନାହିଁ ଓ ଏ ଠିକା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏକ ଠକିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୁଝିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ବେଶି ଡେରି ଲାଗିଲା ନାହିଁ । ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତାଙ୍କ ଭାବନାରେ ଆହୁରି ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା ।
ଯାହା କିଛି ସ୍ୱଳ୍ପ କ୍ଷତିପୁରଣ ମିଳିଲା ଭାଉଜ ଆଶାମଣୀ ତାହାକୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖିଲେ । କଲୋନି ଲୋକଙ୍କ ବହୁମତରୁ ତାଙ୍କୁ ଆଶାଦିଦୀ ପଦଟି ମିଳିଲା । ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାବନା ଏଣିକି ପୁଅ ବୋହୂ ଜ୍ଞାନ କରୁଥିବା ଦିଅର ଅକୁ ଓ ଯା ରେଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଘନୀଭୁତ ହେଲା ।
ପୁଣି ଅତୀତ କଥା ଡେଣା ପିଟିଲା, ଜଗନ୍ନାଥ ଇସ୍ପାତ ବନ୍ଦ ହେବାର ପୂର୍ବ କଥା  । କାରଖାନାରେ କ୍ଷତି ହେଉଛି, ଏହାକୁ ଭାରତୀୟ ଇସ୍ପାତ ନିଗମ ସହ ମିଶାଯିବ ଓ ଏମିତି ନାନା କଥା ଶୁଣାଯାଏ । ଆହୁରି ବି ଶୁଣାଯାଏ, ନିଜର ପ୍ରତିପତ୍ତି ହ୍ରାସ ହେବାର ସମ୍ଭାବନାରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ନେତାମାନେ ଏହା କରାଇ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ । କାରଖାନାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜାଣତରେ ଚୋରି ହୋଇଯାଏ । ଚୋରି କରିବା ବି ଏକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁର୍ଣ୍ଣ କାମ ହେଲାଣି । ଖଣିରୁ କଞ୍ଚା ମାଲ ଚୋରି, କାରଖାନାରୁ ଉତ୍ପାଦ ଚୋରି, ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଆନୁଗତ୍ୟର ଚୋରି, କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଶ୍ରମ ଓ ସମୟ ଚୋରି ତଥା ନେତା ମାନଙ୍କ ଚୋରିର ବ୍ୟାପକତା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସଂସ୍ଥା ଚିରଦିନ ତିଷ୍ଠିବା କେବେ ହେଲାଣି! ଅକୁବାବୁ ନିଜକୁ ବୁଝାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଏଠି କିି ପରାମର୍ଶ ଦେଇ ପାରିବେ ତାଙ୍କ ଭଳି ଜଣେ ଠିକା ସୁପରଭାଇଜର? ଏଣୁ ସେ ଭାବନା ଗୁଡାକୁ ଆୟତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ମନେ କଲେ । ଯାହା ଭାଙ୍ଗିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ତାହା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱ ମାନ୍ଦା ଅବସ୍ଥା ଏକ ଉପଲଖ୍ୟ ମାତ୍ର । ସ୍ଥାୟୀ କର୍ମଚାରୀ ଓ ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ଥଇଥାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇପାରୁନି, ଅସ୍ଥାୟୀଙ୍କ କଥା କିଏ ପଚାରୁଛି। ଆନ୍ଦୋଳନ ଦାନା ବାନ୍ଧିଲା । ସମସ୍ତେ ଏକଜୁଟ ହେଲେ, ମାନେ ସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଅକୁବାବୁଙ୍କୁ ଡକରା ହେଲା । ସେ ହସିଲେ । ଶିକ୍ଷା ଅସମାପ୍ତ କରି, ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇ, ନିଜ ଯୁବ କାଳର ବାହୁବଳକୁ ଖଟାଇ, ଦେଶର ବିକାଶରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିବା ଠିକା କର୍ମଚାରୀ ଅକୁ, ନିଜ ଦେବ ପ୍ରତିମ ଭାଇଙ୍କୁ ହରାଇଲା ପରେ କେବଳ ଖୋଜୁଥିଲେ ମୁକ୍ତି । ପଳାୟନପନ୍ଥୀ ନବୋଲାଇବାକୁ ଯାହା ସେ ପଡି ରହିଥିଲେ । ସଭାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହିସବୁ କଥାର ଆଭାସ ମାତ୍ର ଦେଇ, ସେ କେବଳ ମୁକ୍ତି ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଲେ । କାଲି କଥା ଚିନ୍ତାକରି ଆଜି ମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ଦେଇଥିବା ଅକୁବାବୁ ଆଉ ଶଙ୍କା କରୁନଥିଲେ ଆସନ୍ତା କାଲିର । ଏ ଦୁନିଆରେ ବହୁତ ଲୋକ, ବରଂ କହିବା ଉଚିତ, ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଆଗାମୀ କାଲିର ଭାବନା କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସର୍ବଦା ଅକୁବାବୁ ସେମାନଙ୍କୁ ମୂର୍ଖ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣନ୍ତି । ଏବେ ନିଜେ ତାହାକୁ ଅବୋରି ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ । ସମସ୍ତେ ଯେତେବେଳେ ଏମ୍ଡି ଅଫିସ ଘେରାଉ କରିଥାନ୍ତି, ସେତିକି ବେଳେ ସେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ନିଜକୁ ହଟାଇ ଆଣିଲେ । କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ମୋ ଜମି ଉପରେ କାରଖାନା ଠିଆ ହୋଇଛି ଭାବନାଟିକୁ ବି ଚିରଦିନ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲି ଆସିଲେ ।
ଆଗକୁ କରିବେ କଣ? କାରଖାନା ହତା ବାହାରେ ଏହାର ଐଶାନ୍ୟ କୋଣରେ ଠିଆ ହୋଇ, ବିସ୍ଥାପନରୁ ବଳକା, ଆପଣାର ପୈତୃକ ଅଠର ଗୁଣ୍ଠକୁ ଠାବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ପାଚେରୀ ନିର୍ମାଣ ବେଳେ ଗେଟି, ବାଲି, ଇଟା ଓ ସିମେଣ୍ଟ ପଡି ପୋତି ହୋଇ ପଡିଛି, ହିଡ ଆଉ ନାହିଁ କହିଲେ ଚଳେ । ଆଉ ତାପରେ ମେହେନତ, ଲଘୁ ସବୁଜ ବିପ୍ଳବର ମଶାଲ ଧରି ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, ସାଥୀରେ ରେଣୁ । ଅଶ୍ୱ ସ୍ୱୟଂ ଆଶାମଣୀ, ଅର୍ଥ ଓ ଉତ୍ସାହ ତଥା ଅଭୟ ଦିଅନ୍ତି ।
ଅକୁବାବୁ ମୁହଁରେ ଉକୁଟି ଆସିଲା ପ୍ରସନ୍ନଭାବ ।
କୁନି ଝିଣ୍ଟିକାଟିଏ ତାଙ୍କ ବାମ ବାହୁରେ ବସି ପଡିଲା, ଅକୁବାବୁଙ୍କୁ କଣ୍ଟକଣ୍ଟ ଲାଗିଲା, କୀଟଟିକୁ ହଟାଇ ଦେବାକୁ ହାତ ଉଠାଇଲେ ସେ । ଦେଖିଲେ ବୁନ୍ଦା ବୁନ୍ଦା ସ୍ୱେଦବିନ୍ଦୁ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଢାଙ୍କି ପକାଇଲାଣି । ଅକୁବାବୁ ଥକ୍କିଗଲେକି? ସେ ଠିଆ ହେଲେ, ଝିଣ୍ଟିକା ଛାଆଁକୁ ଉଡିଗଲା, ଗାମୁଛା କାନିରେ ଦେହ ପୋଛୁ ପୋଛୁ ଭାବିଲେ, ଏ କଣ ସେହି ଏକା ଝାଳ ଯାହା ସେ କାରଖାନାରେ ବୁହାଉ ଥିଲେ, ପରପାଇଁ! ପର ପାଇଁ ନା ଦେଶ ପାଇଁ? କ୍ଷତି ତ ହେଲା, ବିକାଶ ତ ହେଲା ନାହିଁ, ତେବେ ସେ କଣ ଦେଶର କ୍ଷତି ଯଜ୍ଞରେ ଶ୍ରମକୁ ଆହୁତି ଦେଉଥିଲେ । କ୍ଷତି କାହିଁକି ହେଲା? କୁ ପରିଚାଳନା ଓ ଚୋରି ପାଇଁ ବୋଲି ସେ ଭାବନ୍ତି । ସେଥିପାଇଁ ଦାୟୀ କିଛି ଲୁଟିଖିଆ, କିଛି ଚୋର, ‘କମ୍ପାନୀକା ମାଲ୍, ଦରିଆମେ ଡାଲ୍’ ବିଚାରୁଥିବା ଲୋକେ । ସେମାନେ ଲାଭରେ ରହିଲେ । ଦେଶର କ୍ଷତି ଓ ସେହିମାନଙ୍କର ଲାଭ ପାଇଁ ସେ ଆଜି ଜମିହରା, ଯୌବନ ହରା, ଭାତୃହରା ଓ ସର୍ବହରା । ବିକାଶ କାହିଁ? କାରଖାନା ହତା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅଠରଗୁଣ୍ଠକୁ ଲାଗି ରହିଛି ତାଙ୍କ ଜମି, ନଅ ଏକର । ସେ ଜମି ଫସଲ ଫଳାଉଥିଲା, ଖୁବ୍ ନହେଲେ କିଛି ତ ଫଳୁଥିଲା, ଖଣିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ ନକରି, ବିଷାକ୍ତ ବାୟୂରେ ଆକାଶକୁ ନଘାଣ୍ଟି, ତାପମାତ୍ରା ନବଢାଇ, ଅନାମିକା ନାଳରେ ଚବ ଚବ ପାଣିର ଗତିକୁ ନରୋକି ସେ ମାଟି କିଛି ଯୋଗାଇଥିଲା; ଅବଶ୍ୟ ତାହା କମ । ସମସ୍ତ ପଞ୍ଚଭୁତକୁ ଦଳନ କରି ଏ ଯେଉଁ କାରଖାନା ବସିଥିଲା ଶେଷରେ ତାହା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା । ଏମିତି ଅନେକ କାରଖାନା ବନ୍ଦ, ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ଜମିହରାଙ୍କ ଜମି ଦେଶର ଚିରଦିନର ନଷ୍ଟ ସମ୍ପତ୍ତି ହୋଇ ପଡିଛି । ଚାଷୀ ହୁଡିଲେ ବରଷେ କିନ୍ତୁ କାରଖାନା ହୁଡିଲେ..!
ଅକୁବାବୁଙ୍କ ଛାତି ଫାଟିଯିବକି ଆଉ । ନା ସେମିତି ହେବନି ଘରେ ଆଶାମଣୀଙ୍କ ଅଭୟ, ରେଣୁର ଅଣ୍ଟାର ଆଣ୍ଟ, ମେଧାବୀ ପିଲାଦୁହିଁକ ଆଗତପ୍ରାୟ ସୁନେଲି ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ଏ ଅଠରଗୁଣ୍ଠିଆ ମାଆ ଥାଉ ଥାଉ ସେ ସର୍ବହରା ନହୋଇ ପାରନ୍ତି, ସେ ମାନିବେ ନାହିଁ । ସେ ଜଣେ ପରିଶ୍ରମୀ ବାପାର ପୁଅ, ସେ ଜଣେ ଦିବ୍ୟ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜାଧାରୀ ।
 ଅକୁବାବୁ ଆଖି ପୋଛିଲେ, ଆଖିଖୋଲି ଅନାଇଲା ବେଳକୁ ଦେଖିଲେ, ମଳାଏ ଧାନ ପତୁରିଆ ପଡିଯାଇଛି ଓ ସେଇଠି କିଛି ହଲଚଲ । ସେ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଦୁଇଟି ବଡ ଧଣ୍ଡସାପ ସେଠି ପାଣିରେ । ବିଲ ପ୍ରାୟ ଶୁଖି ଆସିଲା ପରେ ଏହି ମଳାକ ଖାଲୁଆ ଯାଗାରେ ତଥାପି ପାଣି ଅଛି । ସେ ଭଲକି ଚାହିଁଲେ, ଆରେ ବାପ୍'ରେ, ଏଇଠି ତ ପୁଳାଏ ମାଛ, ଶୁଖିଲା ଜମିର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ । ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ, ଏଗୁଡାଙ୍କୁ ଧରିବା କଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ଧଣ୍ଡ ଦୁଇଟି ମଣିଷର ଆବିର୍ଭାବକୁ ସାଲୁଟ ମାରି ସର ସର ପଳାଇଗଲେ ।
ଅନାମିକା ନାଳଟି କାରଖାନା ପୋତି ଦେଇଥିଲା, ଏହି କେତେଦିନ ପ୍ରକୃତି ସହ ଏକାତ୍ମ ହେଲାପରେ ଅକୁବାବୁ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ନାଳର ସତ୍ତା ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ମହୁଲିଆକୁ ଅଳ୍ପ ଖୋଳିଲା ପରେ ତହିଁରୁ ଝର ପଡିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଅନୁମାନ ଉଚ୍ଚାରେ ଥିବା ମହୁଲିଆରୁ ନିମ୍ନରେ ଥିବା ଟୁମୁଣିଆକୁ ଯେମିତି ବି ହେଉ ପାଣି ଯାଉଛି । ବୋଧହୁଏ ଏହି ଜମି ତଳେ ଅଛି ଜଳ ପ୍ରବାହ ଓ ତାହାରି ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ତାଙ୍କ ଜମି ମଧ୍ୟରେ ଉକ୍ତ ଖାଲୁଆ ସ୍ଥାନରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେ ପାଇଁ ଏହା ଶୁଖୁନାହିଁ । ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ଖେଳ! ସେ ବିସ୍ମିତ ଯେତିକି ଆମୋଦିତ ତତୋଧିକ । ଉପରକୁ ଦେଖାଯାଉଛି ସେ ଧାନ ଚାଷ କରିଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ କେତେ କିସମର କୀଟ ପତଙ୍ଗ, ସାପ, ବେଙ୍ଗ ଓ ଆହୁରି ଅନେକ ଏଠି ଆଶ୍ରୀତ । ସେ ସର୍ବାଧୁନିକ ଜୈବ ସନ୍ତୁଳନ ବିଜ୍ଞାନର ସାହାରା ନେଇ, ବିନା ରସାୟନ ଓ ବିନା ବିଷର ଚାଷ କରିଛନ୍ତି । ଜମିରେ ପ୍ରଚୁର ଜିଆ, ଜିଆ ଫେଣେଇଛି ମାଟିକୁ, ଧାନ ଦେଇଛି ଅଗଣିତ ପିଲ, ଜିଆଙ୍କୁ ଖାଇ ବିଲ ମାଛ ହୃଷ୍ଟପୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି । ମାଛ ସମାଜବି ବିଷାକ୍ତ ପାଣିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଶିଖିଛନ୍ତି । ବହୁତ ମାଛ ସେ ଧରିଲେଣି ଏ ବର୍ଷା ଋତୁରେ । କେତେ କିସମର ଦେଶୀ ମାଛ ଛାଡି ସାରିଲେଣି ଟୁମୁଣିଆରେ । ସେଦିନ ଜୈବ ବିବିଧତା ଉପରେ ଲେଖାଟିଏ ପଢି ସେ ଉତ୍ସାହିତ । ତାଙ୍କ ଇଛା; ପୁରୁଣା କାଳରେ ମିଳୁଥିବା ସମସ୍ତ କିସମର ଛୋଟ ବଡ, ସଫା, ରଙ୍ଗୀନ, କଳା ଓ ସ୍ୱଛ ସମସ୍ତ କିସମର ମାଛରେ ଟୁମୁଣିଆକୁ ସଜେଇବେ । ଯେଉଁଠୁ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ମାଛ ଦେଖନ୍ତି ତାକୁ ଆଣି ଏ ଗଡିଆରେ ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି । ଘାସ କଟା ସ୍ଥଗିତ ରଖି ସେ ଏବେ ମାଛତକ ଧରିଲେ । ଗାମୁଛାରେ ମୁଣାକରି ସେସବୁ ରଖିଲେ । ଟୁମୁଣିଆ ପାଣିରେ ପଶିଲେ, ତାଙ୍କ ଗାମୁଛାରୁ ଯେତିକି ମାଛ ପହଁରି ପଳାଇଲେ ସେତକ ରହିଲେ ଗଡିଆରେ, ଯେତିକି ଦରମରା ତାକୁ ଗଣ୍ଠି ପକାଇ ଘରକୁ ନେଲେ । ଅକୁବାବୁ, ଓଦା ସଡ ସଡ, ସାଇକେଲ ପଛରେ ଘାସ ବସ୍ତା ବାନ୍ଧି ଘରକୁ ଫେରିଲେ । (ତାଙ୍କ ପୁରୁଣା ବାଇକ ସରକାରୀ ନିୟମରେ ମୃତ, ସେ ତାହାକୁ ଏକ ପାଣି ଉଠା ମେସିନ କରିଛନ୍ତି, ଧାନ ଚାଷ ପରେ ରବି ଫସଲ କରିବେ, ପରିବା ଓ ମୁଗ ।) ଭାଉଜ ଦେଖିଲେ ଗାଳିଦେବେ, ଜର ହେବ ବୋଲି ବିରକ୍ତ ହେବେ, ସେ ସନ୍ତର୍ପଣରେ କଲୋନି ଘରର ପଛ କବାଟ ଦେଇ ପଶିଗଲେ, ସେଇଠି କରିଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଗୁହାଳ, ଗାଈ ବାଛୁରୀ, ଛେଳି ପୁଞ୍ଜାଏ ଓ  କୁକୁଡା ଭାଡିଏ । ରେଣୁକୁ ଶୁଖିଲା ଲୁଗା ଆଣିବାକୁ ଡାକ ପକାଇଲେ । ଆଶାମଣୀ ଘରେ ନଥିଲେ, ଆଜି ବୁଧବାର, ପିଲାଙ୍କ ଟୀକାଦାନ ଦିବସ, ସେ ସେଇଠିକୁ ଯାଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ତରଫ ତାଗିଦ କାମଟି ଅବଶ୍ୟ ରେଣୁ ତୁଲାଇଲେ ।
“ଭୋକ ଲାଗିଲାଣି, ଆଗ ମାଛ ଭାଜ ପଛେ ଗାଳି କରିବ । ବୁଝିଲ ରେଣୁ, ସ୍ୱାଧୀନତାର ମହକ ଖୁବ ବେଶି । ମୋ ଏ ରୂପକୁ ଦେଖି, କେହି ମତେ ଆଉ ବାବୁ ଡାକିବେ? ଓ! ତହିଁରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଉ ।”
“ଯାଅ ଆଗେ ନଳକୂଅ ପାଣିରେ ସଫାହୋଇ ଗାଧୋଇ ପଡ । ଟୁମୁଣିଆରେ ଯେଉଁ ଜୋକ, ଭଲକି ଦେଖ ଗାମୁଛା ଭିତରେ ଜୋକ ଲାଗିଥିବେ । ହା ହା ।”
“ସେଇ ଜୋକ ଗଡିଆରୁ ସତେ ଯେମିତି ସୁନୁ ସୁନିଆଁ, କଳମ ଶାଗ ତୋଳୁନ, ମତେ କହିବାକୁ ପାଟିରେ ବାଟୁଳି ବାଜୁନି । ଅସଲ କଥା ହେଲା ମୁକ୍ତି । ତୁମେ ଜାଣିଛ, ଆମ ପିଲାବେଳେ ମଠକୁ ଜଣେ ଅଦ୍ଭୁତ ବାବା ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଲୋକେ କହନ୍ତି ଅବଧୂତ ବାବା, ସେ ଯେତେ ସବୁ ଜୋକ ଗଡିଆରେ ପଶି ଗାଧୋଇବେ, ଆହୁରି କେତେ କଣ ଅବାଗିଆ କାମ କରିବେ । ଡାଲାରେ ଧରି ଖଇ ଖାଉଥିବେ, ତାଙ୍କ କୁକୁର ବି ମୁହଁ ପୁରାଉଥିବ । କିଛି ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ପାଗଳ କହୁଥିଲେ, ସେ ଆସିଥିଲେ ଅଚାନକ, ମଠ ଛାଡି ପଳାଇଲେ ଅଚାନକ । ବାବାଙ୍କ ସାଧନା ବାବଦରେ କହିବା ଭଳି ମୁଣ୍ଡ ମୋର ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦର କିଞ୍ଚିତ ଅଂଶ ବୁଝି ପାରୁଛି ।”
“ଯାଉନ ବାବା ହେବ, କିଏ ଅଟକାଉଛି । କି ବାବା? ଜିଅଲ ଯିବା ବାବା? ”
ଏମିତି କଥା ମଧ୍ୟରେ ରେଣୁ କଡେଇ ବସେଇ ସାରିଲେଣି, ମାଛ କେଇଟା ବାଛି ସାରିଲେଣି । “ଓ ମାଛଖିଆ ବାବା ଯାଅ ଗାଧୋଇ ଆସ, ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।”

ଅକୁବାବୁ ଆଉ କିଛି ଥଟ୍ଟା ପରିହାସ କରିଥାନ୍ତେ ଭାଉଜ ଓ ଝିଅ ଅନୁ ଧଇଁସଇଁ ହୋଇ ପଶି ଆସିଲେ, ଯେମିତି କିଏ ଆଗେ ପହଞ୍ଚିବ ପ୍ରତିଯୋଗୀତା । ଏବେ କିଏ ଆଗେ କହିବ’ର ପ୍ରତିଯୋଗୀତାରୁ ଆଶାମଣୀ ଓହରି ଆସିଲେ । “ଆମ ଅନୁ କହିବ, ଜଗତ ଜିତା ଅନୁ”, ସେ କିଛି କହିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବି ନଥିଲେ, ଯେମିତି ବହୁଦିନରୁ, ସଂସାର କଲାଦିନରୁ ମନମଧ୍ୟରେ ଦବାଇ ରଖିଥିବା କୋହତକ ତପ୍ତ ଲାଭା ହୋଇ ଆଖିରୁ ତାଙ୍କର ଧାର ଧାର ଗଡିଆସୁଛି । ଅନୁ ତାଙ୍କୁ ମାଆ ଡାକେ, ଜେଜେ ମା ଜ୍ଞାନ କରେ । ସେ କଣ କହିବ ବା କରିବ ବୁଝି ନପାରି ମାଆର ପଣତରେ ମାଆର ଆଖି ପୋଛିଦେଲା, ମାଆକୁ କୁଣ୍ଢାଇ ଧରି ଗାଲକୁ ତାର ଚୁମିଦେଲା । ସେ ଆଉ ଛୋଟପିଲା ନୁହେଁ, ଆର ବର୍ଷକୁ ମେଟ୍ରିକ ପରୀକ୍ଷା ଦେବ । ଅକୁବାବୁ ଓ ରେଣୁ ତାଜୁବ ହୋଇ ଚାହିଁଥାନ୍ତି ଶୁଣିବାକୁ, ବଡ ଝିଅ ତାଙ୍କ କେମିତି ହେଲା ଜଗତ ଜିତା । ଖେଳଛୁଟି ସମୟ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା ପୁଅ ଦାସିଆ ପହଞ୍ଚିଗଲା ।
“ନାନୀ, ନାନୀ ତୁ କୁଆଡେ ମାସକୁ ଦଶହଜାର ଟଙ୍କା ପାଇବୁ, ତା ବାଦ ଯେତେ ପଢିବୁ ସରକାର ସେତେ ପଢାଇବ ତୋତେ, ହଁ ବାପା, ହଁ ବୋଉ, ହଁ, ସତକଥା ମାଆ; ସ୍କୁଲରେ ଓ ଗାଁରେ ପରା ସେହି ଆଲୋଚନା ସମସ୍ତେ କରୁଛନ୍ତି । ନାନୀ ଜାତୀୟ ବିଶେଷ ମେଧାବୃତ୍ତି ପାଇଛି । ପାଇଥାଉ, ମୋ ବେଳ ଆସିଲେ ମୁଁ ପାଇବି ନାହିଁ କି!”
ଅକୁବାବୁ ତରବର ହୋଇ ଗାଧୋଇ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତେ ମିଳିମିଶି ପଖାଳ ଓ ମାଛ ଭଜାତକ ଖୁସି ମନରେ ଖାଇଲେ । ଆଶାମଣୀ ପିଲାଦୁହିଁକୁ ନିଜ ହାତରେ ଖୋଇ ଦେଉଥାନ୍ତି, ମଝିରେ ମଝିରେ ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଝରି ପଡୁଥାଏ ମୋତି ବିନ୍ଦୁ ମାନ । ରେଣୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ମନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଖୁସିକୁ ଉପଭୋଗ କରୁଥାନ୍ତି ।
ପିଲା ଦୁହିଙ୍କ ସହ ଅକୁବାବୁ ସ୍କୁଲକୁ ଚାଲିଲେ ଗୁରୁଜୀ ମାନଙ୍କଠୁ ସତ୍ୟାସତ୍ୟ ବୁଝି ଧନ୍ୟବାଦ ଦେବାକୁ । ସେ ଆକାଶକୁ ଘଡିଏ ଚାହିଁଲେ ଧଳା ବାଦଲ ମାନ ପରସ୍ପର ବାଗୁଡି ଖେଳୁଥାନ୍ତି, ଭାଇ ସେଠି କଣ ଖେଳର ରେଫରୀ! ଆଉ ତଳେ, ସେ ଅକୃର, ଚକ୍ରବତ୍ ଗଡି ଚାଲିଛନ୍ତି, କେବେ ସୁଖ କେବେ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ । ଏବେ ସେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ଯାଉ ପଛେ ନଅ ଏକର, ହଜିଯାଉ ଜୀବନର ଏକ ଚଉଠ ଶତାଦ୍ଦୀ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, ମହୁଲିଆ ଓ ଟୁମୁଣିଆ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପ୍ରସୂ ଅଠରଗୁଣ୍ଠ ଯଥେଷ୍ଟ । ହୀରା ମୋତି ଭଳି ପିଲା ଦୁଇଟି, ରେଣୁ ଭଳି ସଦାଚାରୀ ପତ୍ନୀ ଓ ମାଆ ବଦଳ ମାଆ ଆଶାମଣୀ; ସତରେ କେତେ ସୌଭାଗ୍ୟବନ୍ତ ସେ । 

ସ୍କୁଲରେ ଦେଖିଲେ ସାମ୍ବାଦିକ ମାନେ ଭୀଡ କରିଛନ୍ତି । ଓ ହୋ, ଅନୁ ତାହାଲେ ଖୁବ୍ ବଡ ଗୋଟେ କଣ କରି ପକାଇଛି! ସେ ନୀରବରେ ଗୁରୁକୁଳଙ୍କୁ ହୃଦୟଭରା ଧନ୍ୟବାଦ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ ।
 

ତପୁର ଅଭିଯାନ। Tapu's Expedition.

TAPURA ABHIYANA.
A story for children and adolescents, also a pleasure read for adults.
Published in Kasturi.


ତପୁର ଅଭିଯାନ ।
ତପୋଧନ ତନ୍ତୀ, ଗାଁଆକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି । ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ପରେ ରାଜ୍ୟ ରାଜପଥ ଓ ଶେଷରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରାମ ସଡକ ଯୋଜନାର ତାଙ୍କ ଗାଆଁ ରାସ୍ତାରେ ଗାଡି ତାଙ୍କର ଚାଲିଲାଣି । ଯେଉଁଠି ହରି ସାଆନ୍ତଙ୍କ ବରଗଛ ପଡେ ସେଇଠୁ ଗ୍ରାମ ପ୍ରବେଶ, ଗାଆଁର ଶେଷମୁଣ୍ଡ କାଳେ ଏହି ବିନ୍ଦୁଟି । ତାଙ୍କ ପିଲାବେଳେ ଗଛଟି ଥିଲା ତାଙ୍କ ଭଳି ପିଲା । ଏବେ ଏହା କାୟାକଳ୍ପ ବିସ୍ତାର କରିଛି, ଓହଳ ଝୁଲିଲାଣି । ଆହାଃ, ପିଲାମାନେ ଦୋଳି ଖେଳୁଛନ୍ତି । କେଡେ ଭାଗ୍ୟବାନ ସେମାନେ, କସରତ ହେବ, ଟାଣୁଆ ହେବେ; ଠିକ୍ ସେ ଯେମିତି ହୋଇଥିଲେ ପିଲାଦିନେ । କୌଣସି କଥା ସହଜରେ ମିଳେନି, ସେ ପାଇଁ ପରିଶ୍ରମ ଆବଶ୍ୟକ । ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ବି ଝାଳ ବୋହିବା ଦରକାର । ବାଃ । ଏହି ବୟସର ପିଲା ଏବେ ଗଛଚଢା ଜାଣୁନି, ପହଁରା ଶିଖୁ ନାହିଁ, ଖେଳୁଛି ଗୋଟେ ଫୋନ ଧରି । ତାଙ୍କ ଗାଆଁ ପିଲା ଭାଗ୍ୟବାନ, ମନ କୁଣ୍ଢେମୋଟ ହୋଇଗଲା ।
ଅନେକ ଦିନ ତଳର କଥା । ତପୋଧନ ବା ତପୁ ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାର ଶେଷ ସୋପାନରେ । ବସନ୍ତ ଋତୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ବସିଲାଣି ତପୁର ଶୈଶବ ଭଳି । ପତ୍ରଝଡା ବର ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ ମାନେ ନବ ପଲ୍ଲବିତ । ରଙ୍ଗୀନ ପତ୍ରମାନେ ସବୁଜ ହୋଇ ଗଲେଣି । ବୃକ୍ଷମାନେ ଖୁବ ଝଙ୍କାଳିଆ ଦିଶୁଛନ୍ତି । ତପୁ ଦେଖିଛି ଅନେକ ଲୋକ ପତ୍ରଡାଳ ଭାଙ୍ଗିଆଣୁଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଛେଳି ମେଣ୍ଢା ତୃପ୍ତିରେ ଆହାର କରୁଛନ୍ତି । ତପୁ ଘର ମଧ୍ୟ କେତୋଟି ଛେଳି ପାଳିଛନ୍ତି । ହତଭାଗ୍ୟ ଏହି ଛାଗଦଳ ଯାହିଁ ତାହିଁ ଚରି ବୁଲି ଖାଆନ୍ତି । ଏମିତି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଘରେ ଥାଆନ୍ତି ତିନି ମୁଲିଆ- ଗୁରମାମୁଁ, ନିତିଆ ଦାଦା ଓ ବେଙ୍ଗ ଭାଇ । ତପୁ କେତେ ଅଳି କଲାଣି ସେମାନଙ୍କୁ, କେହି ତାକଥା ମାନି ଗଛରୁ ଡାଳପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରୁ ନାହାନ୍ତି । ସମସ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟବ୍ୟସ୍ତ । ବାରମାସିଆ ପିଲା ଦୁଇଜଣ ଚେମା ଓ ମାକୁନୁ ବି ତା କଥା ଶୁଣୁ ନାହାନ୍ତି । ଘରେ ଭାଇ, ଭଉଣୀ ଓ ବାପା ତାହାର ଏମନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ କୌଣସି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହାନ୍ତି । ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ ସେ ଡାଲାଏ ଚାଉଳ ଧରାଇ କହୁଛନ୍ତି, ଛେଳିମାନେ କାଳେ ଡାଳ ପତ୍ରଠାରୁ ଆହୁରି ଅଧିକ ଶରଧାରେ ଖାଇବେ ଚାଉଳ ।
ସେ ଭାବିହୁଏ, ଏତେ ବଡ କଥାକୁ ସମସ୍ତେ ଅଣଦେଖା କରୁଛନ୍ତି କେମିତି!
ସେ ତ ଗଛଚଢାରେ ଧୁରନ୍ଧର । କାଳେ ସେ ନିଜେ ଗଛଚଢି ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିବ, ଏ ଭୟରେ ତାକୁ ତାଗିଦ କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ; ସେମିତି ଡାଳ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଜରୁରୀ ନାହିଁ, ଗଛମୂଳେ ଯକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଗଛରୁ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିବା ଭଲ ନୁହେଁ, ଏବେ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ର ପଡିଆ, ଖରା ସେତେ ହୋଇନି, ଛନଛନିଆ ଘାସର ଅଭାବ ନାହିଁ । ଛେଳି ଭୋକରେ ରହୁନାହାନ୍ତି ।
 ତପୁ ସବୁଠୁ ସାନ । ସେ ମାନିବାକୁ ବାଧ୍ୟ । ଚଗଲା ପିଲା ନହୋଇ ସୁନା ପିଲା ହେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି ସମସ୍ତେ । ସେ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ ଯେଉଁ କାମ ଗୁଡିକ ତାର କରିବାକୁ ଇଛା ଓ ତହିଁରୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଛି, ତାହା କେମିତି ଦୁଷ୍ଟାମି ହେଲା; ଯେମିତି ପାଣିରେ ପହଁରିବା, ଗଛରେ ଚଢିବା । ଶିଶୁ ପାଠରେ ପଢିଥିଲା- ପହଁରି ଶିଖିବା ଭଲ । ଶିଖିବା ଯଦି ଭଲ, ଅଭ୍ୟାସ କରିବା କେମିତି ଖରାପ ହେବ! ସେମିତି ଥରେ ଜଣେ ଗୁରୁଜନ କହିବାର ଶୁଣିଛି ସେ- ଗଛଚଢା ନଜାଣେ ଯିଏ, କାଉ ଅଇଁଠା ଖାଏ ସିଏ । ଯଦି କଥାଟି ସତ, ସେ ତାହେଲେ, ଗଛ ଚଢୁଛି ବୋଲି ଦୁଷ୍ଟ କେମିତି! ସେ ବୁଝିପାରେନି ପାଣିରେ ବେଶି ବୁଡାବୁଡି କଲେ ଶରୀର ଅସୁସ୍ଥ ହେବ, ଗଛରେ ଚଢିଲେ ଦୈବାତ ଖସି ପଡି ଗୋଡ ହାତ ଭାଙ୍ଗିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି । ଏସବୁ କଥା ତା ମଗଜକୁ ପଶେ ନାହିଁ । ଗାଆଁ ପୋଖରୀ କୁସୁମା ଏତେ ବଡ, ସବୁଠୁ ଡେଙ୍ଗାପିଲା ବି ଗେଙ୍ଗୁଟିଟିଏ ଫିଙ୍ଗିଲେ ଏ ଆଡିରୁ ସେ ଆଡି ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ । ସେ ଏକା ଥରକେ ଦଶଥର ଏପଟରୁ ସେପଟ ଓ ସେପଟରୁ ଏପଟ ପହଁରି ଯାଏ ସେ କୁସୁମାକୁ । ସେ କ’ଣ ପାଣିରେ ବୁଡିଯିବ, ସେ ଜାଣେ ସେଠି କୁମ୍ଭୀର ଡରାଣିଟି ଡାହା ମିଛ । ତା’କୁ କାଳେ ଥଣ୍ଡା ଧରିବ! ପାଣିରୁ ଯଦି ଥଣ୍ଡା ଧରୁଥାନ୍ତା ପାଣିକୁଆ, ମାଛ, କଇଁଚ ଇତ୍ୟାଦି ଭଲରେ ଥାଆନ୍ତେ! ସେମିତି ସେ ଚଢିଛି ଗଛର ସବୁଠୁ ନହ ନହକା ଅଗ ଡାଳକୁ ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟମାନେ ସାହସ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେ କଣ କରିବ, ବଡ ବଡ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଦର ପାକଲା ପିଜୁଳି ସେଇଠି ଥାଏ, ତଳ ଡାଳରୁ ତ ବଦମାସ ପିଲାଏ କଷିବେଳୁ ଛିଡାଇ ନେଉଛନ୍ତି । ପିଜୁଳି ଖାଇଲା ବେଳକୁ ସମସ୍ତେ ଖୁସି । ତଥାପି ଅଭିଯୋଗ କଣ ନା, ଦୁଷ୍ଟ ତପୁ ଗଛ ଅଗକୁ ଚଢୁଛି ।
ଏସବୁ ଥିଲା ତପୁର ଏକ ଅଭିଯାନ ପୂର୍ବର ସ୍ୱଭାବିକ ଭାବନା । ଗତକାଲି ସରିଛି ଚଇତି ପର୍ବ ଖୁବ୍ ଧୁମ୍ଧାମରେ । ରାତିରେ ଦଣ୍ଡନୃତ୍ୟ ହେଉଥିଲା । ତପୁକୁ ଯେତେ ଡାକିଲେ ସେ ଗଲାନହିଁ, କହିଲା, ଖୁବ୍ ନିଦ ଲାଗୁଛି । ବୁଢୀମା କୋଳରେ ଗେଞ୍ଜି ହୋଇ ଶୋଇପଡିଲା ।
ପରଦିନ ଆଦ୍ୟ ଅପରାହ୍ନ, ପରିବାରର ସମସ୍ତେ ନିଘୋଡ ନିଦରେ ଶୋଇଛନ୍ତି । ମୂଲିଆ ମାନଙ୍କର ଆଜି ଛୁଟି । ଚେମା ଓ ମାକୁନୁଙ୍କୁ ବହଳ ନିଦ, ତାଙ୍କ ଚାଳିଆ କୋଠରୀରେ । ରାତି ଉଜାଗର ଗାଁରେ ସମସ୍ତେ ଶୋଇଛନ୍ତି ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ । ଦେଖିବା ତା’କୁ କିଏ ଅଟକାଇବ? ଇଛା ତା’ର ହେଲା ଦୁର୍ବାର । ସଜନା ଛୁଇଁ ପାରିବା ନଗିକୁ ଆଣିଲା । ନଗି ଅଗକୁ ବାଣିରେ ବାନ୍ଧି ମଜବୁତ କଲା ଯେମିତି ଡାଳ ଭାଙ୍ଗୁ ଭାଙ୍ଗୁ ଆଙ୍କୁଡିଟି ଭାଙ୍ଗି ନଯାଏ । କୁସୁମା ଚାରିକଡେ ଅଛି ବର, ଓସ୍ତ ମିଶି ଚଉଦଟି ବଡ ବଡ ଗଛ । ତହିଁକୁ ତା ନଗି ପାଇବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେ ଗଛ ଚଢିବାକୁ ତା କୁଣ୍ଢ ପାଇବ ନାହିଁ । ତା ଛଡା ନିଦରୁ ଉଠି କିଏ ନା କିଏ ପୋଖରୀକୁ ଆସିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି । ସେ ଡାଳ ତୋଳୁଛି ବୋଲି ତାଙ୍କ ଘରେ ଫେରାଦ ହେବେ । ଗାଁରେ ତା ବୟସର କେତେକ ପିଲା ନିତି ପ୍ରତିଦିନ ଏ କାମ କଲେ ବି କେହି ତାଙ୍କୁ ଆକଟ କରୁ ନାହାନ୍ତି, ବରଂ ତାରିଫ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ବାପା ଭାଇଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ । ଅଥଚ ତା ପାଇଁ ନିୟମ ଭିନ୍ନ । ଏମିତି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନିୟମ କାହିଁକି? ସେ ବହି ବସ୍ତାନି ଧରି ସ୍କୁଲ ଯିବ ବେତମାଡ ଖାଇବାକୁ ଅଥଚ ସେ ପିଲାଏ ପାଠ ନପଢି ଦିନସାରା ମଜା କରିବେ, ଏତେ ପାତର ଅନ୍ତର କାହିଁକି? ସେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ । ତା ପିଲାମନ ବିଦ୍ରୋହ କରି ଉଠେ ।
ସେ ଆଗକୁ ଚାଲିଲା । ହରି ସାଆନ୍ତ ଲଗାଇଥିବା ବରଗଛଟି ଛୋଟ । ତା ଡାଳ ନୁଆଣିଆ, ନଗି ପାଇବ, ସରୁ ଗଛର ଗଣ୍ଡିକୁ କୁଣ୍ଢାଇ ଗଛ ଚଢି ହେବ । ସେ ଢେର୍ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗି ଆଣିବ । ହରି ସାଆନ୍ତଙ୍କ ଘର ଲୋକେ କେଉଁ ଦେଖିପାରିବେ ଅବା । ଦେଖିଲେ ଦେଖନ୍ତୁ, ତାଙ୍କଛୁଆ କେମିତି ତପୁ ବାଡିରୁ ପିଜୁଳି ତୋଳି ନେଉଛନ୍ତି! ଉଧାରକୁ ବଦଳ । ସେ ଡାଳ ପତ୍ର ଆଣି ନିଜେ ଖାଇବ ନାହିଁ, ଛେଳି କେଇଟା ଖାଇ ଖୁସି ହେବେ । ତପୁ ଚାଲିଲା ।
ପ୍ରଥମେ ତଳଆଡୁ ଯେତିକି ପାରିଲା ଡାଳପତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଲା, ତାପରେ ଗଛକୁ ଚଢିଲା । ପୁଣି ଆଉକିଛି ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିଲା । ରାସ୍ତା ଜନଶୂନ୍ୟ । ତା କାମରେ କେହି ବାଧା ଦେବାକୁ ନାହିଁ । ବାଳକ ମନ । ହଠାତ୍ କିଏ ତାକୁ ମନେ ପକାଇଦେଲା, ଏତେ ଡାଳ ତ ଭାଙ୍ଗିଲୁଣି, ଗଛ ରାଗିବ ନାହିଁ? ଗଛମୂଳେ ଯକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି ପରା । ଏତିକି ଡାଳ ବୋହି ନେଇ ପାରିବୁ? ହେମାଳ ବାଆ କେଉଁଠୁ ହଠାତ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା, ସେ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଉ ଓହ୍ଲାଉ ସଚେତନ ହେଲା । ତା ପଛକୁ ବିଜୁଳି ଘଡଘଡି । ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ କୋଣକୁ ଚାହିଁଲା, ଘମାଘୋଟ କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘ । ସେ ଡରିଗଲା । ବର୍ଷା ଟୁପୁରୁ ଟାପୁରୁ ପଡିଲା । ତାପରେ ବରକୋଳିଆ ଟୋପା ଓ ତହୁଁ ବଡ ବଡ କୁଆପଥର ।  ସେ ଗଛମୂଳେ କୁଙ୍କୁର କାଙ୍କୁରୁ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲା ।  ଗଛର ଘନବହଳ ପତ୍ର କେତେ ସମୟ ଛତା ଭଳି ରକ୍ଷା କରି ପାରିବ? ସେ ନିଜକୁ ତିରସ୍କାର କଲା, ସେଥିରୁ କିଛି ଡାଳ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଛି ବୋଲି । ଛୋଟିଆ ଗଛଟି ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଛେଳି ଛୁଆ ପରି ମନେହେଲା । ସେ ପାଠରେ ପଢିଛି, ବୃକ୍ଷ ସଜୀବ ବର୍ଗରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ।
ଯେଉଁ ନିଛାଟିଆ ଅବସ୍ଥାକୁ ସେ କିଛି ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଆଦର କରୁଥିଲା ଏବେ ସେହି ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ସେ ଭୀଷଣ ଭୟ ପାଇଲା । ରଡିକରି କାନ୍ଦିଲେ ବି କେହି ଶୁଣିବେ ନାହିଁ । ତା’ର ମନେ ପଡିଲା, ସଉରା ଭାଇ କେମିତି ଚଡକ ମରାରେ ଆଖି ବୁଜିଥିଲା । ପୁଣି ଏକ ବିଜୁଳି ଖୁବ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଚମକିଲା ଓ ତା ପଛକୁ କାନତରା ଘଡଘଡି ଗର୍ଜନ କଲା । ସେ ଶୀଘ୍ର ଘରମୁଁହା ଦଉଡି ପଳାଇବ ବୋଲି ଚାହୁଁଥିଲା କିନ୍ତୁ ଲୋଭ ତାକୁ ପଛରୁ ଭୀଡି ଧରୁଥିଲା । ଏତେ ଡାଳ ପତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଛି, ନନେଇ ପଳାଇବ କେମିତି? ସେ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଦା ହୋଇଯାଇଥିଲା । ତେଣେ ଘରଲୋକେ ତାକୁ ଖୋଜି ହେବେଣି । ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଏପଟେ କେହି ଆସିବେନାହିଁ ବୋଲି ସେ ଜାଣିଛି । ଏ ଅଭିସାର କଥା କିଏ ଅବା କଳ୍ପନା କରିବ? ସମସ୍ତେ ଭାବୁଥିବେ ସେ ଆର ସାହି ସାଙ୍ଗ ଘରକୁ ଯାଇଥିବ, ସେଇଠି କାରାମ ବୋର୍ଡ ଖେଳୁଥିବ । ଘଣ୍ଟାଏ ଆଗରୁ ଯାହା ସେ ନହେଉ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲା, ଏବେ ସେ ସବୁ ହୋଇଯାଉ ବୋଲି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଡାକିଲା । ହେ ଭଗବାନ ମୋ ବାପା କି ଭାଇଙ୍କୁ ଏପଟେ ପଠାନ୍ତେ ନାହିଁ! ଛତା ଧରି ସେମାନେ ଆସନ୍ତେ । ସାଥିରେ ଆସନ୍ତେ ମୂଲିଆ, ତା ଉପାର୍ଜନକୁ ବୋହି ନିଅନ୍ତେ ।
ବର୍ଷା ଟିକେ ଛାଡିଲା । ସେ ଏବେ ଡାଳଗୁଡିକୁ ଏକାଠି କଲା, ଓଦା ହୋଇ ସେଗୁଡା ଓଜନିଆ ହୋଇ ଯାଇଛନ୍ତି । ବାନ୍ଧିବାକୁ ଦୋଉଡି ନାହିଁ । ତଥାପି ସେ ଆଶା ଛାଡିଲା ନାହିଁ । ନଗିରୁ ବାଣି ଫିଟାଇଲା, ଯେତିକି ସମ୍ଭବ ଡାଳକୁ ବାନ୍ଧି ଗୋଛା ତିଆରି କଲା । ସେ ଗୋଛା ସମେତ ଆଉ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ହାତରେ ଧରି, କାଖରେ ଜାକି ଘରକୁ ବାହୁଡିଲା । ଆଉ ଯେତିକ ବୋହି ନପାରିଲା ସେଗୁଡାକୁ ସେ ପଛରୁ ଚାହିଁ ଭାବୁଥିଲା, ଅଯଥା ଗଛଟିକୁ କଷ୍ଟ ଦେଲା । ଲୋଭ । ଅତି ଲୋଭରୁ ତନ୍ତୀ ମରେ, ସାଙ୍ଗମାନେ ଯାହା କହି ତାକୁ ଚିଡାନ୍ତି, ସେ ଏବେ ନିଜକୁ ନିଜେ ସେ କଥା କହି ଧୀକ୍କାର କରୁଥିଲା । ସୁନ୍ଦରିଆ ଗଛଟିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି କି ଲାଭ ପାଇଲା? ଏମିତି ଭାବି ଆଗେଇଲା ବେଳକୁ ପୁଣି ବର୍ଷା ଓ ପବନ ହେଲା ପ୍ରବଳ । ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳିବା କଷ୍ଟ । ଗୋଛାଟି ବାଦ ଯାହା ଧରିଥିଲା ସେସବୁ ଏବେ ତ୍ୟାଗ କଲା ତପୁ । ତାକୁ ଏବେ ହାଲିଆ ବି ଲାଗୁଥିଲା, ତା କୁସୁମା ପହଁରା ବଳ ଉଣା ପଡୁଥିଲା, ଭୟ ଓ ବିଚଳିତ ଅବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ । ପବନର ବେଗ ଅଧିକ ହେଲା । ତଥାପି ସେ ସବୁତକ ଛାଡି ଦୌଡି ପଳାଉ ନଥିଲା । ତାଙ୍କ ଛେଳିକୁ ଡାଳ ଖୋଇବା ନିଶା ଓ ତା ଲୋଭ ଏବେ ମଧ୍ୟ ତା’କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ । ଦୁରଦୁର ବର୍ଷା, ସେ ଅଟକି ଯାଇଥାଏ, ପୁରା ତିନ୍ତିଗଲା ପରେ ଓଦା ହେବାକୁ ଆଉ ଭୟ ନଥାଏ । ଗୋଛା ଫିଟାଇ ଆଉ କିଛି ଡାଳ ତ୍ୟାଗ କଲା । ଆଉ ବୋହି ପାରିଲା ନାହିଁ । ସେ ଏବେ ଗୋଛାଟିକୁ ଘୋଷାଡି ଘୋଷାଡି ନେଉଥିଲା, ପତ୍ରତକ କାଦୁଅ ବାଲିରେ ଲେପି ହେଉଥାନ୍ତି, ଅନେକ ଛିଡି ପଡୁଥାନ୍ତି । ହଠାତ କଣ ଗୋଟେ ଲାଖିଗଲା ତା ଗୋଛାରେ । ସେ ଜୋରରେ ଟାଣିଦେଲା, ବାଣି ଛିଡିଗଲା । ଇତସ୍ତତ ବିଛାଡି ହୋଇଗଲେ ତା ସମ୍ପତ୍ତି । ସେ ବାଣି ଆଉ ଗୋଛା ବାନ୍ଧିବା ଲାୟକ ନଥିଲା । ସେ ଏଣିକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସହାୟ ବୋଧକଲା । ଗୋଟିଏ ହାତରେ ନଗିଟି ଓ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଦୁଇଖଣ୍ଡ ଡାଳଧରି, ପାଣି କାଦୁଅ ସଡବଡ ତପୁ ବିରସ ମନରେ ଫେରିଲା । ଗୃହର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଯେତିକି ହେଉଥିଲା, ମନ ତାହାର ସେତିକି ଆଶ୍ୱସ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ  ହେଉଥିଲା । ନଥିଲା ତା ମନରେ ଗୁରୁଜନ ମାନଙ୍କ ଗାଳି ପ୍ରତି ତିଳେ ହେଲେ ଭୟ; ସବୁଠୁ ନିରାପଦ ତା ଘର । 
ସେ ପହଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲା । ତା ଅଭିସାରର ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ନୀରବତା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ଥିଲା । ସେଥିପାଇଁ କେହି ତା’କୁ ଜିଗର କରିନଥିଲେ । କୂଅମୂଳେ ପାଣିଟାଣି ବଡ ଭଉଣୀ ଗାଧୋଇ ଦେଲା । ଶୁଖିଲା ଅଙ୍ଗା ପିନ୍ଧି, ସେ ଆରାମ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲା । ଅବଶିଷ୍ଟ ଡାଳ ଦୁଇଟିକୁ ଧୋଇଧାଇ ଛେଳିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟକରି ଖୁଆଇ ଦେଲା । ସମ୍ଭବତଃ ତା ବାଲ୍ୟକାଳ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଆଜି ବୟସର ଅପରାହ୍ନରେ କିନ୍ତୁ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଥିଲା ତପୋଧନ ତନ୍ତୀଙ୍କ ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥା, ସେ ଯୋଡହସ୍ତ ହେଲେ; ସେ ବୃକ୍ଷକୁ, ତାଙ୍କ ଗ୍ରାମକୁ ଓ ସ୍ୱର୍ଗତଃ ହରି ସାଆନ୍ତଙ୍କ ମହତ ପଣିଆକୁ ।